poniedziałek, 30 kwietnia 2018

NIEBO NAD NAMI (5) - Maj 2018 - Opozycja Jowisza na powitanie białych nocy

Po niezwykle ciepłym i pogodnym kwietniu, w którym wiosna rozkręciła się pełną parą, wkraczamy w piąty miesiąc roku, który często przynosi najwyraźniejszy przyrost dni ze słonecznym niebem i pogodnymi nocami - choć te drugie w przypadku północnych województw kończą się z astronomicznego punktu widzenia jeszcze w pierwszej połowie miesiąca. Zanim jednak sezon białych nocy na dobre się rozkręci, czeka nas jeszcze kilka jak zwykle pięknych koniunkcji, maksimum krótko widocznego acz zawsze aktywnego roju Eta Akwarydów oraz kolejna poprawa widoczności planet, z Jowiszem w tegorocznej opozycji na czele. Pora na majową odsłonę "Nieba nad nami".

1. Długość dnia i nocy.


Długość dnia i nocy nocy

Dni w maju już od początku są bardzo długie i wyraźnie dominują nad skracającymi się coraz bardziej nocami. Na początku miesiąca wschód Słońca następuje o godz. 05:08, zachód zaś dopiero o 20:16 CEST (czas dla Pomorza Gdańskiego). Elewacja Dziennej Gwiazdy w trakcie górowania wynosi w tym czasie od 50 stopni w północnych województwach do 55 stopni na południu kraju. Pod koniec miesiąca pory wschodu i zachodu coraz silniej zwiastują nadchodzące przesilenie letnie, przesuwając się do godz. 04:20 i aż 21:05 CEST. Jednocześnie elewacja Słońca w trakcie górowania rośnie do 57 stopni dla północy Polski i 62 stopni dla południa kraju. To już 2/3 wysokości nieba - niemal maksimum jakie możemy doświadczyć z szerokości geograficznych Polski - i jeśli tylko będzie ono bezchmurne, to przy tak wysokim kącie padania promieni słonecznych nawet przy napływie chłodnego powietrza z północy odczuwać będziemy wyraźne i przyjemne "przypiekanie" - coś, na co od pół roku wielu z nas z niecierpliwością czekało.

Bezksiężycowe noce w maju przypadną w połowie miesiąca za sprawą następującego układu faz Srebrnego Globu: III kwadra 8 maja, nów 15 maja, I kwadra 22 maja i pełnia 29 maja. W apogeum (404 457 km) Księżyc znajdzie się 6 maja, z kolei perygeum (363 776 km) osiągnie 17 maja.

W maju, w związku z nadchodzącym przesileniem letnim kończy się sezon obserwacyjny 2017/2018 dla północnych województw. Żegnają się one z nocami astronomicznymi 12 maja - od tej pory aż do początku sierpnia Słońce nie będzie zachodzić głębiej niż 18 stopni pod horyzont, nie zachodzić będzie zatem stan nocy astronomicznej. Początek sezonu białych nocy zawsze w województwach północnych następuje najszybciej i trwa najdłużej, bo ponad 2,5 miesiąca, podczas gdy im niższe szerokości geograficzne, tym noce dłuższe. Mimo to, jeszcze w tym miesiącu z nocami astronomicznymi pożegna się znaczna większość Polski, w centrum kraju będzie to 20 maja, na wysokości województwa łódzkiego 22 maja, a na wysokości województw świętokrzyskiego 27 maja. W tym miesiącu inauguracja sezonu białych nocy ominie jedynie pasmo województw południowych, które stan nocy astronomicznej - choć na niewielką skalę, doświadczać będą jeszcze do pierwszego tygodnia czerwca.

Widoczność planet w maju 2018

MERKURY - niewidoczny.
WENUS - bardzo dobrze widoczna na niebie wieczornym jako pierwszy, bardzo jasny gwiazdopodobny obiekt ukazujący się po zachodzie Słońca na niebie północno-zachodnim. Do 19 maja znajduje się w obrębie gwiazdozbioru Byka, po czym wkroczy do Bliźniąt zbliżając się z biegiem dni do ich dwóch najjaśniejszych gwiazd, Kastora i Polluksa. Jasność Wenus w maju wynosi -3,9 mag., przewyższając już tym samym blask Międzynarodowej Stacji Kosmicznej, średnica kątowa tarczki rośnie z 11,5 do 13,1 sekund, oświetlenie tarczki maleje z 88 do 80%. Wieczorem 17 maja znajdzie się w koniunkcji z Młodym Księżycem tworząc najbardziej urokliwą koniunkcję tego miesiąca - szczegóły i wizualizacja w trzecim i czwartym rozdziale tekstu.
MARS - widoczny coraz lepiej na niebie porannym w gwiazdozbiorze Strzelca (do 14 maja), po czym w drugiej połowie miesiąca wkroczy w obszar Koziorożca. Jasność Czerwonej Planety rośnie w maju z -0,4 do -1,2 mag., średnica tarczki 11.1 do 15,2 sekund, zatem w trzeciej dekadzie miesiąca Mars obserwowany w teleskopach stanie się już większy od Wenus, co będzie w dalszym ciągu poprawiać się do tegorocznej opozycji. Srebrny Glob spotka się z Czerwoną Planetą 6 maja przed wschodem Słońca, jednocześnie w trakcie poranka o najwyższej aktywności roju Eta Akwarydów - szczegóły koniunkcji w następnym rozdziale.
JOWISZ - widoczny w najlepszych warunkach obserwacyjnych w całym 2018 roku. W noc z 8 na 9 maja znajdzie się w tegorocznej opozycji, osiągając największą w roku jasność -2,5 mag. i największą średnicę kątową 44,7 sekund - co docenią nie tylko amatorzy dysponujący teleskopami, ale także posiadacze silniejszych lornetek, a jego widoczność rozciąga się na całą noc, ze wschodem w okolicach zachodu Słońca, górowaniem w okolicach północy i zachodem tuż przed świtem. Jedynym elementem, który tegoroczne i nadchodzące w najbliższych sezonach obserwacje największej z planet, będzie mógł wywołać negatywne odczucia u obserwatorów, będzie niewielka elewacja planety, nawet w trakcie górowania. Utrudnia to uzyskanie doskonałych, niezaburzonych wpływem ziemskiej atmosfery obrazów gazowego olbrzyma podczas obserwacji z wykorzystaniem większych teleskopowych powiększeń, choć w chwilach spokoju atmosfery warunki niejednokrotnie mogą pozwalać na krótkotrwałe "szaleństwo" i możliwość stosowania okularów o krótszych ogniskowych. Posiadacze ➨ lornetek każdej kolejnej nocy mogą śledzić zmienne położenie księżyców galileuszowych względem tarczki planety, dysponujący dostępem do ➨ teleskopów mają najlepszą w roku okazję do obserwacji najwyraźniejszych cech i struktur w atmosferze planety, na czele ze słynną Wielką Czerwoną Plamą.
SATURN - widoczny w drugiej połowie nocy w gwiazdozbiorze Strzelca. Jasność planety rośnie w maju z 0,4 do 0,2 mag., średnica kątowa z 17,4 do 18 sekund, pora wschodu przesuwa się z okolic godz. 01:00 do 23:00 CEST, górowanie zaś z 04:50 do 02:50 CEST. W drugiej połowie miesiąca stanie się więc możliwe ujrzenie Saturna w trakcie osiągania przez niego najwyższej pozycji nad horyzontem jeszcze przed całkowitym rozjaśnieniem nieba, choć jego górowanie przebiegać będzie jeszcze niżej niż w przypadku Jowisza. Nad ranem 5 maja oraz w noc z 31 maja na 1 czerwca z Saturnem spotka się Księżyc - szczegóły obu koniunkcji w kolejnym rozdziale.
URAN - niewidoczny.
NEPTUN - przez większość maja niewidoczny; pierwsze próby obserwacji w nowym sezonie możliwe będą od ostatniej dekady miesiąca, kiedy to można będzie myśleć o dostrzeżeniu planety przed całkowitym rozjaśnieniem nieba około 10 stopni nad południowo-wschodnim horyzontem w gwiazdozbiorze Wodnika, ale pomimo elongacji rosnącej z 55 do ponad 80 stopni, o dobre warunki obserwacyjne w najbliższe miesiące przez niekorzystne nachylenie ekliptyki do horyzontu przed wschodem Słońca, będzie bardzo trudno.

To także może Ciebie zainteresować
Najlepszy czas na początek przygody z astronomią? Jest taki: wiosna...

Zjawiska astronomiczne przypadające w maju, widoczne z terenu Polski

- 01.05 - koniunkcja Księżyca z Jowiszem - pierwsze majowe spotkanie planetarno-księżycowe nastąpi z udziałem największej z planet, Jowisza tuż przed tegoroczną opozycją. Z tego też względu wszelkie koniunkcje Księżyca z tą planetą w najbliższych kilkunastu tygodniach oznaczać będą, że Srebrny Glob znajdywać się będzie w pełni lub co najmniej w jej okolicach, jako że wraz z Jowiszem świecić będzie musiał po przeciwnej stronie Ziemi względem Słońca, ukazując się nam w postaci pełnej tarczy. W tej pierwszej z dwóch koniunkcji majowych z udziałem Jowisza, dystans pomiędzy obiektami wyniesie niespełna 4 stopnie, zatem bez trudu będzie możliwe objęcie ich jednocześnie w polu widzenia standardowych lornetek 10x50. Przy oświetleniu Księżyca dochodzącym w tym spotkaniu do 99% dłuższa obserwacja może okazać się jednak mało komfortowa za sprawą jego wysokiego blasku, ale niewielki dystans pomiędzy obiektami z pewnością warto wykorzystać w kwestii uwiecznienia tej koniunkcji na zdjęciach.
- 05.05 - koniunkcja Księżyca z Saturnem - pięć poranków później, wciąż w trakcie maksymalnie długiej Majówki, Srebrny Glob odwiedzi Saturna, z którym zbliży się na dystans niespełna 3 stopni. Zjawisko widoczne nad ranem na niebie południowym, 13 do 18 stopni nad horyzontem, przy oświetleniu Księżyca pomniejszonym do 77%.
- 06.05 - koniunkcja Księżyca z Marsem - kolejnego poranka po koniunkcji z Saturnem Srebrny Glob spotka się z Czerwoną Planetą. Tutaj dystans stanie się jeszcze mniejszy i wyniesie 2,5 stopnia, co przy fazie Księżyca zmniejszonej do 68% może już stanowić dobry widok nie tylko okiem nieuzbrojonym, ale zwłaszcza w lornetkach, które nie tylko pozwolą na jednoczesne objęcie obiektów w polu widzenia, ale także odsłonią szczegóły najwyraźniejszych nierówności księżycowej powierzchni w okolicach terminatora, który w dobę przed III kwadrą zacznie ukazywać nam powierzchnię naszego naturalnego satelity w najbardziej plastycznym i widowiskowym wydaniu jeśli mowa o jego majowych obserwacjach porannych.
- 06.05 - maksimum roju Eta Akwarydów - pierwszy po styczniowych Kwadrantydach tak aktywny rój meteorów, swoją najwyższą aktywność powinien w tym roku osiągnąć tradycyjnie nad ranem 6 maja. Wskaźnik ZHR na czas maksimum jak zawsze szacowany jest według prognoz IMO na wysokim poziomie 50 meteorów, jednak warto pamiętać, że dla Polski takie wartości są w czasie szczytu aktywności trudne do osiągnięcia jako że radiant i gwiazdozbiór Wodnika, z którego wybiegają te meteory, wschodzi niezbyt długo przed Słońcem (patrz niżej - mapka nr 4) i przy osiągnięciu zaledwie kilkunastostopniowej elewacji niebo zaczyna się już zbyt znacząco rozjaśniać. Kilka do kilkunastu meteorów tego roju można jednak zawsze ujrzeć, choć w tym roku obserwacje będą utrudniane obecnością Srebrnego Globu zmierzającego do III kwadry przypadającej (dopiero) 8 maja. Szykujmy się więc na trudne warunki i szybkie redukowanie ciemności nieba nie tylko przez nadchodzący świt krótko po wschodzie Wodnika, ale też nieustanne towarzystwo naszego satelity. Meteory tego roju obserwować możemy aż do 28 maja, choć po okresie maksymalnej aktywności na początku miesiąca ich liczebność będzie szybko maleć.
- 17.05 - koniunkcja Księżyca z Wenus - trzeci miesiąc z rzędu tuż po połowie miesiąca dostaniemy szansę ujrzenia spotkania dwóch najjaśniejszych obiektów nocnego nieba. Wenus świecącą bez względu na porę obserwacji o około 4 stopnie wyżej od Księżyca odnajdziemy już w pierwszych minutach po zachodzie Słońca, a jeżeli przejrzystość będą ponadprzeciętna i nasz wzrok na to pozwoli, ukaże się ona jeszcze przed zajściem Dziennej Gwiazdy pod horyzont. Młody Księżyc oświetlony w zaledwie 7,5% znajdzie się w odległości 5 stopni od Gwiazdy Wieczornej, tworząc z nią urokliwą i najbardziej fotogeniczną parę majowego nieba (mapka nr 6) - warto tego wieczoru podjąć próby nie tylko obserwacji, ale właśnie też fotografii koniunkcji. Będzie to zdecydowanie cel numer jeden, jeśli chodzi o majowe zbliżenia Księżyca do planet, zarówno pod względem podziwiania - choćby nieuzbrojonym okiem, jak i uwiecznienia na pamiątkowych zdjęciach. W razie dobrej przejrzystości z pewnością zaistnieją dobre warunki dla  światła popielatego, które samo w sobie dobrym celem będzie także przez kolejne 3-4 wieczory przy fazie rosnącego sierpa - podobnie jak po poprzednich wiosennych nowiach  w marcu i  kwietniu.
- 21.05 - koniunkcja Księżyca z Regulusem - w noc z 21 na 22 maja Srebrny Glob przebywający tuż przed I kwadrą, oświetlony w 47% zbliży się do najjaśniejszej gwiazdy coraz bardziej dumnie dominującego nocami gwiazdozbioru Lwa. Dystans w tym spotkaniu wyniesie 2,5 stopnia stanowiąc dobry cel dla lornetek i aparatów z wykorzystaniem nawet nieco dłuższych ogniskowych, które pozwolą na uwiecznienie w dużej skali tej koniunkcji wraz z nierównościami księżycowej powierzchni stającej się wówczas najbardziej widowiskową w trakcie majowych wieczorów.
- 27.05 - koniunkcja Księżyca z Jowiszem - drugie spotkanie Srebrnego Globu z największą z planet Układu Słonecznego widoczne będzie przez całą noc z 27 na 28 maja, jednak im szybciej dokonamy obserwacji wieczoru 27 maja, tym mniejszy dystans pomiędzy obiektami będziemy mieli okazję dostrzec. Podczas obserwacji około godzinę-dwie po zachodzie Słońca odległość dzieląca oświetlony w 96% Srebrny Glob od Jowisza wyniesie nie całe 3 stopnie, warunki obserwacyjne będą zatem bardzo porównywalne z tymi zaznanymi podczas pierwszego majowego poranka.
- 31.05/01.06 - koniunkcja Księżyca z Saturnem - ostatnia noc maja i jednocześnie pierwszy poranek czerwca będą okazją do obserwacji bliskiej i efektownej koniunkcji Srebrnego Globu z szóstą z planet naszego Układu Słonecznego. Obserwacja w ostatnich godzinach maja pozwoli na ujrzenie tego spotkania przy dystansie rzędu 1 stopnia 10 minut pomiędzy obiektami, z kolei wybierając się na podziwianie koniunkcji w pierwszy czerwcowy poranek odległość ta zmaleje do około 50 minut, stając się widowiskowym zbliżeniem nawet dla nieuzbrojonego oka - przy obserwacjach w większych powiększeniach teleskopowych warto uzbroić się tu w filtr księżycowy znacznie i skutecznie redukujący jasność naszego satelity i tym samym poprawiającego komfort obserwacji przy tak znacznym oświetleniu tarczy, które w tej koniunkcji będzie wynosić 95%.
- 01-31.05 - przejście Jowisza w pobliżu Zubenelgenubi - cały miesiąc maj będzie okazją do śledzenia zbliżania się Jowisza do jednej z jaśniejszych gwiazd Panny - Zubenelgenubi - świecącej z jasnością 2,7 mag., a zatem bez trudu widocznej nieuzbrojonym okiem nawet z terenów miejskich. Podczas pierwszych obserwacji w tym miesiącu największą z planet będziemy mogli dostrzec w odległości nieco ponad 4 stopni od tej gwiazdy, jednak na przełomie maja i czerwca, odległość ta zmaleje do 50 minut (patrz pierwsza mapka niżej). Przez cały maj możliwe będzie zatem obejmowanie Jowisza i Zubenelgenubi jednocześnie w polu widzenia lornetek, ale z biegiem miesiąca dystans będzie zauważalnie maleć przynosząc coraz to bardziej widowiskowe zbliżenie. W połączeniu z widocznością czterech księżyców galileuszowych wokół tarczki Jowisza, obserwacje lornetkowe tej planety w maju zapowiadają się nad wyraz interesująco.

To także może Ciebie zainteresować
Dylemat nowicjusza (1/2) - Dlaczego lornetka może okazać się lepszym wyborem na początek

Mapy i wizualizacje zjawisk


Majowe przejście Jowisza w pobliżu Zubenelgenubi01.05.2018  01:50 CEST - Koniunkcja Księżyca z Jowiszem05.05.2018  03:55 CEST - Koniunkcja Księżyca z Saturnem

06.05.2018  04:00 CEST - Maksimum roju Eta Akwarydów06.05.2018  04:05 CEST - Koniunkcja Księżyca z Marsem17.05.2018  21:35 CEST - Koniunkcja Księżyca z Wenus

21.05.2018  23:55 CEST - Koniunkcja Księżyca z Regulusem27.05.2018  21:50 CEST - Koniunkcja Księżyca z Jowiszem31.05.2018  23:50 CEST - Koniunkcja Księżyca z Saturnem

Północna strona nieba 01.05 o g. 22:00, 15.05 o g. 21:00 i 31.05 o g. 20:00 CESTPołudniowa strona nieba 01.05 o g. 22:00, 15.05 o g. 21:00 i 31.05 o g. 20:00 CEST


Bądź na bieżąco ze zjawiskami astronomicznymi i wszystkim co ważne dla amatora astronomii - dołącz do stałych czytelników bloga na Facebooku lub GooglePlus.

Wizualizacje wygenerowane przy wykorzystaniu Stellarium. Czas maksymalnej aktywności Eta Akwarydów na podstawie prognoz IMO. Efemerydy na podstawie obliczeń wykonanych w CalSky.

9 komentarzy:

  1. Zdjęć nawet nie próbowałem robič, ale co się napatrzylem to moje, nawet zerwany łańcuch w rowerze mi humoru nie popsuł. No i czekam na kolejne ciekawe zjawiska.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. No i super, o to chodzi! Ja też często rezygnuję z aparatu na rzecz obserwacji wizualnej. Choć czasem westchnę że też akurat nie miałem włączonej migawki - bo to albo samolot przemknął na tle Księżyca, a to jakiś meteor efektowny się pokazał, a to flara Iridium...

      Usuń
  2. Dzień dobry a można wiedzieć kiedy będzie najbliższa koniunkcja Saturna z Jowiszem w Baranie ?

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Witam. Można. Obie planety znajdą się nieopodal siebie w gwiazdozbiorze Barana w maju 2676 i potem w czerwcu 2735 roku. Pozdrawiam

      Usuń
    2. obawiam się że nie będzie mi się chciało czekać tak długo ;-)))

      Usuń
    3. Ja się zaś obawiam, że pytanie miało podłoże... horoskopowe... ;-)

      Usuń
    4. No niezupełnie ��,interesowało mnie bo czytam przepowiednie Nostradamusa i byłam ciekawa .

      Usuń
    5. Rozumiem. Wydaje mi się, że nie przesadziłem z datami, po prostu do roku 2400 daty tego typu koniunkcji wymienione w sieci poddałem wizualizacji w Stellarium, potem już "na własną rękę" dodając po 19-20 lat (bo taki jest mniej więcej okres prerwy) skakałem aż doszedłem do roku 2676 w którym te planety bedą w podanej pozycji. Pozdrawiam

      Usuń
    6. A Mars,Jowisz i Uran? co by to oznaczalo koniunkcje tych trzech planet?,niestety nie mam wyjasnienia,tylko sa podane nazwy i ze te planety sa panami nieba w tym momencie...niewiem o co chodzi

      Usuń

Zainteresował Ciebie wpis? Masz własne spostrzeżenia? Chcesz dołączyć do dyskusji lub rozpocząć nową? Śmiało! :-)
Jak możesz zostawić komentarz? - Instrukcja
Pamiętaj o Polityce komentarzy

W komentarzach możesz stosować podstawowe tagi HTML w znacznikach <> jak b, i, a href="link"