środa, 1 maja 2019

NIEBO NAD NAMI (5) - Maj 2019 - Nowy sezon białych nocy

Przed nami ostatnich kilka dni z nocami astronomicznymi, po których to nadejdą - nielubiane przez jednych, a uwielbiane przez drugich - białe noce. Tegoroczny sezon białych nocy na północnych obrzeżach Polski rozpocznie się w noc z 8 na 9 maja, całe Pomorze zostanie w ten sezon wliczone od nocy z 11 na 12 maja, i tak dalej co dobę przesuwać się będzie ku południu strefa, w której Dzienna Gwiazda nie zachodzi już 18 stopni pod horyzont w środku nocy. Początkowo efekty tego będą niezauważalne, ale z biegiem dni szybko od północy zaznaczać się będzie strefa nieustannie rozświetlonego nad horyzontem nieba będąca owocem nieustannie blisko pod horyzontem przebywającego Słońca. Zwiastuje to okres z najdłuższymi dniami w roku, na które chyba nawet duża część amatorów astronomii czeka z utęsknieniem po przeciągniętym i nadzwyczaj pochmurnym półroczu jesienno-zimowym. Z zanikiem nocy astronomicznej oczywiście nie będzie wiązać się zanik atrakcji dla obserwatorów - wręcz przeciwnie - tych nie zabraknie, a wśród nich bliskie koniunkcje Księżyca z planetami, maksimum roju Eta Akwarydów, dwa widowiskowe okresy widoczności Międzynarodowej Stacji Kosmicznej i sezon na obłoki srebrzyste. Nie wszystko jednak od razu - póki co skupmy się tylko na pierwszej części z tych zjawisk.

1. Długość dnia i nocy.
2. Widoczność planet w maju 2019.
3. Zjawiska astronomiczne przypadające w maju 2019, widoczne z terenu Polski.
4. Mapy i wizualizacje zjawisk.

Długość dnia i nocy

Dni w maju są już bardzo wydłużone, co wszystkich miłośników spacerów i wszelakiej dziennej aktywności ma prawo cieszyć. 1 maja wschód Słońca następuje o godz. 05:08, a zachód o 20:16 CEST (dane dla Pomorza Gdańskiego). Pod koniec miesiąca pory wschodu i zachodu przesuwają się już do 04:20 i aż 21:05 CEST. Przez cały maj przybywa nam zatem blisko 100 minut z towarzystwem Słońca, które góruje także już na niemal maksymalnych elewacjach dla naszych szerokości geograficznych. 1 maja górowanie ma miejsce 51 stopni nad horyzontem, 31 maja będzie to już 58 stopni.

Bezksiężycowe noce przypadną w pierwszej połowie miesiąca za sprawą następującego układu faz Srebrnego Globu: nów 4 maja, I kwadra 12 maja, pełnia 18 maja i III 26 maja. W perygeum Księżyc znajdzie się 13 maja (369 015 km), z kolei apogeum swojej orbity (404 133 km) osiągnie 26 maja.

Widoczność planet w maju 2019

MERKURY - niewidoczny.
WENUS - niewidoczna.
MARS - widoczny w pierwszej części wieczoru w gwiazdozbiorze Byka, od 17 maja w Bliźniętach. Jasność Czerwonej Planety maleje w maju z 1,6 do 1,8 mag., średnica kątowa tarczki z kolei zmniejsza się z i tak niewielkich już 4,1 do 3,8 sekund. 7 maja z Marsem spotka się Młody Księżyc w najpiękniejszej koniunkcji tego miesiąca widocznej na wieczornym niebie - szczegóły w następnym rozdziale.
JOWISZ - widoczny przez większą część nocy w gwiazdozbiorze Wężownika. Górowanie planety możemy obserwować jeszcze przed świtem, przesuwa się ono z godz. 03:40 do 01:30 CEST u kresu miesiąca. Jasność planety rośnie z -2,5 do -2,6 mag., średnica kątowa z 43,4 do 45,7 sekund. 21 maja z Jowiszem w koniunkcji znajdzie się Księżyc w okolicach pełni.
SATURN - widoczny nad ranem w gwiazdozbiorze Strzelca. Jasność Saturna w maju rośnie nieznacznie z 0,4 do 0,3 mag., średnica tarczki z 17,1 do 17,8 sekund. Spotkanie z Księżycem w tym miesiącu Saturn odbędzie 23 maja.
URAN - niewidoczny.
NEPTUN - przez większą część maja wciąż niewidoczny pierwsze próby dostrzegalności, lecz bez sprzyjających warunków obserwacyjnych można podejmować w ostatniej dekadzie miesiąca.

Zjawiska astronomiczne przypadające w maju 2019, widoczne z terenu Polski

- 06.05 - maksimum roju Eta Akwarydów - pierwszy po styczniowych Kwadrantydach tak wyróżniający się aktywnością rój meteorów. Niestety w przypadku Polski zawsze wiąże się on z koniecznością przeprowadzenia obserwacji w ostatnich 2 godzinach przed świtem, kiedy to dopiero radiant roju położony w gwiazdozbiorze Wodnika wyłania się ponad horyzont. To z kolei powoduje, że liczba zjawisk nigdy nie jest tak duża, jak mogłaby być w przypadku obserwacji maksimum z radiantem górującym w okolicach zenitu. Tym nie mniej nawet na naszej szerokości geograficznej Eta Akwarydy potrafią zachwycić kilkunastoma meteorami w ciągu każdej godziny, a ponieważ Księżyc przebywać będzie krótko po nowiu będąc obecnym tylko na niebie wieczornym, warunki będą sprzyjały liczeniu coraz to kolejnych meteorów z tego roju. Wzrok kierujmy głównie na niebo południowo-wschodnie i południowe, choć przy radiancie obecnym nad horyzontem meteory mogą pojawić się na dowolnym punkcie nieboskłonu. Tegoroczne prognozy IMO zakładają ZHR na poziomie 40, ze szczytem aktywności 6 maja około godz. 16:00 CEST. To godziny popołudniowe dla Polski, dlatego warto podjąć obserwacje przed świtem zarówno z 5 na 6, jak i z 6 na 7 maja.
- 06.05 - koniunkcja Księżyca z Aldebaranem - w pierwszy poniedziałek miesiąca i jednocześnie jeden z ostatnich wieczorów przed nadejściem sezonu białych nocy, warto skierować oczy nisko na niebo północno-zachodnie. O ile niebo będzie czyste po horyzont, a przejrzystość wystarczająca, około 7 stopni nad horyzontem ujrzymy wąski sierp Młodego Księżyca oświetlonego w zaledwie 4%. Przebywać on będzie wtedy 3 stopnie od Aldebarana, z którym w bardziej widowiskowej koniunkcji spotkał się w kwietniu. Tym razem warunki będą już znacznie trudniejsze, przy mniejszej elewacji i znacznie jaśniejszym tle nieba zjawisko może umknąć uwadze obserwatorów, którzy nie wesprą się lornetkami. Choć oba obiekty będą widoczne jak zawsze nieuzbrojonym okiem, wspomniane okoliczności są solidną podstawą do zabrania ze sobą w teren choćby niewielkiej lornetki. To ostatnie spotkanie Srebrnego Globu z najjaśniejszą gwiazdą Byka w tym sezonie, jakie z Polski mamy szansę zaobserwować.
- 07.05 - koniunkcja Księżyca z Marsem - po pomarańczowo mieniącym się Aldebaranie pora na pomarańczowo świecącego Marsa. Tym razem Srebrny Glob spotka się z nim w koniunkcji o dystansie niemal 5 stopni, co powinno jeszcze wystarczać na objęcie obu obiektów w polu widzenia standardowej lornetki. Warto jej użyć także z uwagi na światło popielate - tego dnia oświetlenie Księżyca wynosić będzie dopiero 9%, ale jego elewacja nad horyzontem dochodząca do 15 stopni o zmierzchu cywilnym sprawi, że będzie on znacznie lepiej kontrastował z granatowym już tłem nieba stając się bardzo widowiskowym i fotogenicznym obiektem. Cienki sierp Młodego Księżyca, światło popielate, świecący 5 stopni wyżej Mars i ciemniejące dopiero granatowo-złotawe niebo - to będzie piękna kompozycja dla miłośników fotografii szerokokadrowej, amatorów lornetek, ale też lubiących nacieszyć się wieczornym wiosennym niebem bez sprzętu optycznego.
- 12.05 - koniunkcja Księżyca z Regulusem - spotkanie z najjaśniejszą gwiazdą Lwa Księżyc odbędzie w tym miesiącu na inaugurację sezonu białych nocy. Około 21:20 odległość między obiektami spadnie do 2,5 stopnia, co przy Księżycu będącym dobę po I kwadrze sprawi, że zjawisko będzie szczególnie warte do obserwacji lornetkami - dystans idealny pod tym względem, a i faza Srebrnego Globu najlepsza z możliwych dla zachwycenia się plastycznością jego powierzchni. Zjawisko widoczne w pierwszej połowie nocy na niebie południowo-zachodnim.
- 21.05 - koniunkcja Księżyca z Jowiszem - z ostatnią dekadą maja przechodzimy już na niebo poranne. Tego dnia około 02:30 CEST Srebrny Glob i największa z planet górować będą około 14 stopni nad horyzontem świecąc w koniunkcji o dystansie nieco ponad 3,5 stopnia. Podobnie jak w poprzednim zjawisku tak i teraz jest to dystans spokojnie pozwalający na objęcie obu obiektów w polu widzenia lornetki, tyle tylko, że z uwagi na jasność i fazę Księżyca (95%) będzie to obserwacja mniej komfortowa. By blask naszego satelity tak bardzo nie przeszkadzał, można poczekać do rozjaśnienia nieba w pewnym stopniu, aby przez świt zmalał kontrast między Księżycem, a niebem.
- 23.05 - koniunkcja Księżyca z Saturnem - dwie doby po spotkanie z największą z planet Układu Słonecznego Srebrny Glob odwiedzi Saturna. Ta planeta podobnie jak Jowisz jest dopiero w pierwszych etapach widoczności w nowym sezonie obserwacyjnym i korzystną elewację osiąga dopiero wraz z pełnym rozjaśnieniem nieba, ale mimo to około 03:35 CEST warto się tej koniunkcji przyjrzeć, bowiem oświetlony w 82% Księżyc świecić będzie niespełna 2 stopni od Saturna - jest to zatem najbliższa koniunkcja planetarno-księżycowa w całym miesiącu.

Mapy i wizualizacje zjawisk





  f    t   Bądź na bieżąco z tekstami, zjawiskami astronomicznymi, alarmami zorzowymi i wszystkim co ważne dla amatora astronomii - dołącz do stałych czytelników bloga na Facebooku, obserwuj blog na Twitterze bądź zapisz się do subskrybentów kwartalnego Newslettera.

Mapy i wizualizacje wygenerowane dzięki Stellarium. Komentarz dotyczący aktywności roju Eta Akwarydów na podstawie prognoz IMO.

7 komentarzy:

  1. Jako wędrowiec nie astroamator lubię "białe noce" (choć gdzie tym naszym, do tych petersburskich...). Ale dla osób lubiących popatrzeć w gwiazdy to pomimo miłego ciepełka nie jest całkiem po myśli.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Kiedyś bardzo nie przepadałem za białymi nocami, dziś nie są dla mnie żadnym problemem - paradoks jak na kogoś kto lubi się gapić w rozgwieżdżone niebo. Myślę, że to znak czasów i coraz pochmurniejszych zim. Jak jest wiosna i lato i tyle godzin ze Słońcem to ogólne morale jest nieporównywalne z tym jesienno-zimowym, zwłaszcza zimowym.

      Usuń
  2. Kupiłem lornetkę i statyw. Mam nadzieję na fajne przygody. Może to choć trochę, jak te białe noce, rozświetli nijaki mój żywot...

    OdpowiedzUsuń
  3. Witam Was miłośnicy wypatrywania zjawisk na niebie.
    Mam pytanie co to za obiekt, dziś tj ok godz 23 zobaczyłem dość nisko nad horyzontem, na pd-wschodnim niebie i przebija swą jasnością wszystkie gwiaZdy widoczne w tym czasie na niebie. Fenomenalna wręcz jasnosc.
    Proszę o podpowiedź.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Na moje oko Jowisza. Zainstaluj sobie program Stellarium - darmowy i rewelacyjny (wersja na Androida nieco kosztuje, ale jak działa na kobiety - szybko przeglądniesz co jest na niebie, a potem im na ten temat nawijasz...) ale bądźmy znów serio. W Stellarium masz możliwość ustawiana sobie czasu, więc po najechaniu myszą na lewy dolny brzeg rozwinie Ci się pasek a tam znajdziesz ustawienia czasu, w formatce ustawisz interesujący Cię czas i odszukasz obiekt.

      Usuń
    2. Beskidnick mądrze prawi i z obiektem i ze Stellarium. Nic innego prócz Jowisza w tym obszarze i o tej porze tak nie dominuje na niebie jak on.

      Usuń
  4. Tak samo kolega z pracy się mnie niedawnej nocy zapytał, co to za planeta się tak wyróżnia. A ja mu od razu powiedziałem, że to Jowisz i na dowód tego pokazałem mu jeszcze w Stellarium.

    OdpowiedzUsuń

Zainteresował Ciebie wpis? Masz własne spostrzeżenia? Chcesz dołączyć do dyskusji lub rozpocząć nową? Śmiało! :-)
Jak możesz zostawić komentarz? - Instrukcja
Pamiętaj o Polityce komentarzy

W komentarzach możesz stosować podstawowe tagi HTML w znacznikach <> jak b, i, a href="link"