wtorek, 30 lipca 2019

NIEBO NAD NAMI (8) - Sierpień 2019 - Trudne Perseidy, letnia Droga Mleczna i otwarcie nowego sezonu obserwacyjnego 2019/2020

Ciekawe ilu z Was przeczytało podtytuł jako "Trudne sprawy" przywołując sobie na myśl arcygenialny program telewizyjny z oskarowym aktorstwem, ponadczasowym scenariuszem i mistrzowską realizacją. Wprawdzie Perseidy będą w tym roku mieścić się w kategorii "trudnych spraw" dla pasjonatów nocnego nieba, ale zapewniam, że nawet przy pełnym Księżycu będzie to pokaz o niebo bardziej wart uwagi od wspomnianego show granego w telewizorze. Wraz z nadejściem sierpnia żegnamy definitywnie sezon białych nocy, które wycofują się nawet z północnych krańców Polski, przynosząc już w całym kraju powrót stanu nocy astronomicznej i rozpoczęcie po wakacyjnej przerwie nowego sezonu obserwacyjnego. Choć druga połowa wakacyjnego okresu nadal wiąże się z bardzo długimi dniami i krótkim panowaniem nocy, da się już w tym miesiącu odczuć wyraźne oddalenie od przesilenia letniego nie tylko przesuwaniem się momentów wschodu i zachodu Słońca, ale też zmianami wśród gwiazdozbiorów, jakie będą ukazywać się naszym oczom. Co prócz Perseidów i powrotu nocy astronomicznej przyniesie sierpień? Pora się przekonać!


Długość dnia i nocy

Skracanie dnia w sierpniu staje się już wyraźniejsze względem lipca, choć na brak godzin ze Słońcem nadal nie musimy narzekać. 1 sierpnia Dzienna Gwiazda wychyla się znad horyzontu o godz. 04:57 (czas dla Pomorza Gdańskiego), a skrywa pod nim o 20:44 CEST. Pod koniec miesiąca pora wschodu przesuwa się do godz. 05:50, a zachodu przyspiesza do 19:39 CEST. Ubywają nam zatem 2 godziny bez jednej minuty z towarzystwem Słońca. Wysokość najbliższej gwiazdy w czasie górowania maleje z 54 do 44 stopni.

Bezksiężycowe noce czekają na obserwatorów na początku i i pod koniec sierpnia za sprawą następującego układu faz Srebrnego Globu: nów 1 sierpnia, I kwadra 7 sierpnia, pełnia 15 sierpnia, III kwadra 23 sierpnia i raz jeszcze nów 30 sierpnia. W perygeum Księżyc znajdzie się 2 sierpnia (359 397 km), apogeum z kolei osiągnie on 17 sierpnia (406 243 km).


Widoczność planet w sierpniu 2019

MERKURY - widoczny nad ranem, najkorzystniej w drugiej dekadzie miesiąca. 11 sierpnia znajdzie się w maksymalnej elongacji zachodniej świecąc najwyżej (raptem 7 stopni) nad wschodnim horyzontem około świtu cywilnego, przy jasności -0,1 mag. Z każdym dniem jasność Merkurego będzie wprawdzie rosnąć, ale jednocześnie maleć będzie odległość kątowa od Słońca i wysokość nad horyzontem, co przełoży się na szybko rosnącą trudność w dostrzeganiu. Przełom drugiej i trzeciej dekady sierpnia można traktować orientacyjne jako kres obecnej porannej widoczności Merkurego.
WENUS - niewidoczna.
MARS - niewidoczny.
JOWISZ - nadal dobrze widoczny wieczorem i w pierwszej połowie nocy w gwiazdozbiorze Wężownika na niebie południowo-zachodnim. Jasność największej planety w sierpniu maleje z -2,4 do -2,2 mag., średnica kątowa tarczki z 42,6 do 39 sekund. Pora zachodu przyspiesza z godz. 00:50 CEST na początku miesiąca, przez 23:50 CEST w połowie sierpnia do 22:50 CEST na przełomie sierpnia i września. Widać zatem, że wkraczamy powoli w ostatnie tygodnie tego sezonu widoczności. 9 sierpnia z Jowiszem spotka się Księżyc zmierzający do pełni - szczegóły i wizualizacja w dalszej części tekstu.
SATURN - widoczny przez większą część nocy w gwiazdozbiorze Strzelca; w drugiej połowie miesiąca głównie w pierwszej połowie nocy. Jasność Saturna w sierpniu maleje nieznacznie z 0,2 do 0,3 mag., średnica kątowa tarczki z 18,1 do 17,5 sekundy (nie licząc systemu pierścieni otaczających planetę). Górowanie Saturna zachodzi około 23:10 CEST na początku sierpnia i przesuwa się do 21:10 CEST pod koniec miesiąca - wówczas wjedziemy w okres z warunkami podobnymi do obecnych dla Jowisza, kiedy to wraz z nastaniem wieczoru Saturn będzie już zbliżać się ku horyzontowi po osiągnięciu najwyższej pozycji na niebie jeszcze przed zachodem Słońca. 11 sierpnia Saturna minie Księżyc w odległości około 7 stopni; podobnie sytuacja prezentować się będzie następnego wieczoru.
URAN - widoczny w drugiej połowie nocy w gwiazdozbiorze Barana; w drugiej połowie miesiąca przez większą część nocy. Wschód przyspiesza, a październikowa opozycja siódmej względem Słońca planety coraz bliżej - nie rodzi to wprawdzie istotnych zmian z perspektywy amatorskich obserwacji, ale posiadaczom lornetek daje łatwiejsze warunki na wypatrzenie planety pod ciemnym niebem. Jasność Urana jest w sierpniu stała i wynosi 5,8 mag.
NEPTUN - widoczny prawie całą noc w gwiazdozbiorze Wodnika przy stałej jasności 7,7 mag. Górowanie planety przesuwa się z godz. 03:25 do 01:25 CEST. W przyszłym miesiącu Neptun osiągnie tegoroczną opozycję.


3. Noc astronomiczna znowu w całej Polsce: lornetką w letnią Drogę Mleczną! (1/2)

Początek sierpnia, mimo, że wciąż stanowi lato, jest dla nas także tym momentem, który otwiera nowy sezon obserwacyjny związany z powrotem nocy astronomicznych, na razie niezbyt jeszcze długich, a kończących się zawsze w połowie wiosny. Coraz szybsze zachody Słońca i opóźniające się wschody to dla miłośników najdłuższych dni wieści niekoniecznie dobre, podczas gdy dla spragnionych obserwacji głębokiego kosmosu to czas powrotu najciemniejszego nieba jakie możemy tylko dostrzec, pod warunkiem przebywania z dala od miast i wybrania na obserwacje w trakcie nocy bezksiężycowej. Powrót nocy astronomicznych pokrywa się z otwarciem okresu dominacji najbardziej efektownych rejonów Drogi Mlecznej wysoko ponad horyzontem, co tym bardziej zachęca do ucieczki poza tereny rozświetlone i napawania się widokiem smugi naszej galaktyki ciągnącej się od południowego horyzontu wysoko po zenit i dalej ku północy, ale z uwagi na wspomniany wyżej układ faz Srebrnego Globu prawdziwie ciemne niebo poza miastami ujrzymy tak naprawdę w ostatniej dekadzie miesiąca - początek sierpnia to wciąż okres przełomu białych nocy, połowa sierpnia to okres związany z pełnią Księżyca i dopiero bliżej września wyraźnie da się odczuć pełną piersią - czy raczej pełnym okiem - powrót nocy.

Mgławica M27 (Hantle) w gwiazdozbiorze Liska, widoczna jest w lornetce jako drobna szara plamka pośród gwiazd. Niewielkie teleskopy 70-80 mm pozwolą dostrzec ją już zauważalnie wyraźniej, jest to jeden z najłatwiejszych w odnalezieniu obiektów mgławicowych. Gwiazdozbiór Strzały jest dobrym punktem odniesienia do poszukiwań zarówno mgławicy M27 jak i asteryzmu Wieszak, widocznego bardzo łatwo w standardowych lornetkach 10x50. Dowolna bezksiężycowa noc w sierpniu - Droga Mleczna - rzut na całe niebo, zenit w centrum mapki. Dowolna noc bezksiężycowa w sierpniu - Droga Mleczna - kierunek południowy i okołozenitalny ku Trójkątowi Letniemu.

W miarę upływu godzin smuga Drogi Mlecznej przesuwać się będzie coraz bardziej w stronę horyzontu zachodniego, wciąż biegnąc do zenitu, nieopodal którego znajdziemy Trójkąt Letni - asteryzm złożony z Deneba, Wegi i Altaira - trzech najjaśniejszych gwiazd Łabędzia, Lutni i Orła. Stanowi on jeden z najbardziej obfitych w gromady otwarte i obłoki pyłowe obszarów naszej galaktyki jakie możemy obserwować z perspektywy Polski. Niżej nad południem (w drugiej połowie nocy południowym zachodem) Droga Mleczna będzie zdawała się poszerzać i przybierać niejednorodną formę dzięki ciemnym pasmom pyłu biegnącym na tle jaśniejszych, za sprawą zbliżania się naszych oczu do kierunku wyznaczającego centrum galaktyki położone na tle Strzelca. Niestety gwiazdozbiór ten nie wznosi się zbyt wysoko nad naszymi szerokościami geograficznymi i bezpośrednio centrum Drogi Mlecznej z Polski nie dostrzeżemy - tu konieczna byłaby wędrówka do bardziej południowych krajów Europy.

Od zawsze wyznaję pogląd, że powolne i skrupulatne przeczesywanie Drogi Mlecznej pod ciemnym niebem z lornetką w ręce to zdecydowanie jedna z największych przyjemności w tym hobby. Jeśli do tego posiadamy atlas i możliwość ciągłej weryfikacji dostrzeganych obiektów - to już w ogóle nirwana. W Trójkącie Letnim warto zwrócić uwagę na takie obiekty jak gromady otwarte M29 i NGC6910 nieopodal gwiazdy Sadr, gromady w pobliżu Deneba stanowiącego ogon Łabędzia, mgławicę M27 w Lisku, znajdującą się tuż nad gwiazdozbiorem Strzały, widoczną już dość dobrze w niewielkich teleskopach 80 mm, zaś ➨ w standardowej lornetce 10x50 stanowiącą niewielką szarą plamkę pośród gwiazd, jak i asteryzm Wieszak.

Kierując lornetki i ➨ teleskopy ku bardziej centralnym rejonom Drogi Mlecznej w Strzelcu świecącym niżej na południowym niebie szczególnie interesujące wydadzą się mgławica Laguna (M8), Trójlistna Koniczyna (M20), Omega (M17) i gromada otwarta w jej obrębie, jak i gromady M18 / M24 świecące tuż poniżej mgławicy Omega. Nieopodal tych obiektów znajduje się też Tarcza Sobieskiego, a w jego obszarze łatwa dla lornetek gromada otwarta Dzika Kaczka (M11) oraz mgławica Orzeł (M16). Nazwa katalogowa - M16 - pewnie większości osób nic nie powie, jednak gdybym tak teraz powiedział, że ta M16 to Filary Stworzenia - o, to już coś nie jednemu zacznie świtać. Niestety w obserwacji nawet z teleskopem o dużej średnicy zwierciadła nie dostrzeżemy szczegółów mgławicy M16, będącej jedną z najdoskonalej uwiecznionych obiektów przez Kosmiczny Teleskop Hubble'a (ją i inne obiekty sfotografowane przez HST możecie przypomnieć sobie ➨ we wpisie sprzed czterech lat z okazji jubileuszu teleskopu na orbicie), za sprawą których stała się jednym z najsłynniejszych obiektów nieba. Naszym oczom ukaże się za to gromada gwiazd będąca powiązana z M16, sama zaś mgławica będzie trudniejszym obiektem. To tylko garstka przykładów obiektów, które skrywają wspomniane obszary Drogi Mlecznej. Gromad i mgławic będących dobrym celem dla lornetek i niewielkich teleskopów letnia smuga naszej galaktyki skrywa znacznie więcej, co naprawdę warto wykorzystać w nadchodzących dwóch miesiącach.

Trójkąt Letni - wyznaczany przez Deneba, Wegę i Altaira to obszar szczególnie bogaty w obiekty głębokiego nieba jak gromady gwiazdowe czy obiekty mgławicowe - wiele z nich dostępnych jest dla standardowych lornetek. Droga Mleczna w okolicach Strzelca i Skorpiona niżej nad południowym i południowo-zachodnim horyzontem. To obszar nieodległy od centrum naszej galaktyki obfitujący w gromady gwiazdowe, obłoki pyłowe i rozmaite mgławice - mnóstwo z tych obiektów ukażą lornetki i niewielkie teleskopy. Obiekty głębokiego nieba w gwiazdozbiorze Tarcza Sobieskiego - wiele spośród nich można dostrzec przy wykorzystaniu lornetek. Liczne obiekty mgławicowe i gromady gwiazdowe w gwiazdozbiorze Strzelca. To regiony bliskie już centrum Drogi Mlecznej, skąd znaczne zagęszczenie obiektów tego typu - wiele z nich pozwolą dostrzec standardowe lornetki.

W razie sprzyjającej pogody zachęcam do wybrania się z lornetką, niewielkim teleskopem czy aparatem na tego typu obserwacje. Sierpień to pierwszy z dwóch miesięcy najlepszej widoczności letniej Drogi Mlecznej w roku - korzystniej będzie we wrześniu dzięki kolejnemu wydłużeniu nocy, choć już niekoniecznie równie komfortowo pod względem terminki wobec sierpnia. Na obserwacje obiektów, które skrywa jak i na fotografię całego pasma naszej galaktyki należy się wybrać w okresie nocy bezksiężycowych, za który w tym miesiącu należy uznać przede wszystkim ostatnią dekadę miesiąca, dodatkowo pierwsza dekada  - choć ta głównie na południu Polski za sprawą dłuższego stanu nocy astronomicznej i już wyraźnego pożegnania z białymi nocami w przeciwieństwie do krańców północnych. Druga część wskazówek do obserwacji wybranych obiektów letniej Drogi Mlecznej we wrześniowym wydaniu "Nieba nad nami".


Ważniejsze zjawiska astronomiczne przypadające w sierpniu 2019, widoczne z terenu Polski

- 09.08 - koniunkcja Księżyca z Jowiszem - chyba najładniejsze wieczorne spotkanie planetarno-księżycowe, będące dobrą okazją do złapania za lornetki. Dystans bowiem pomiędzy obiektami wyniesie jedynie 2,5 stopnia, co umożliwi łatwe objęcie parki w polu widzenia większości standardowych lornetek 10x50, z dużym jeszcze zapasem. Księżyc oświetlony w 71% ukaże wiele ze swej plastyczności, choć już może nie na taką skalę jak podczas kwadry, nie mniej nadal będzie widoczna wyraźnie zarysowana granica między dniem a nocą w pobliżu linii terminatora, gdzie powierzchnia jak zawsze będzie najbardziej kontrastowa i efektowna. Prócz Jowisza będącego nieco niżej po ustabilizowaniu obrazu łatwe stanie się również dostrzeżenie księżyców galileuszowych wokół tarczki planety. Zjawisko widoczne przez pierwszą połowę nocy na niebie południowo-zachodnim.
- 11.08 - maksymalna elongacja zachodnia Merkurego - największe oddalenie od Słońca w sierpniu. W tym okresie, a także do końca drugiej dekady miesiąca Merkury będzie względnie najłatwiejszy w dostrzeganiu nisko na wschodnim niebie, choć w ogólnym rozrachunku warunki będą należeć do trudnych. Świecącego z jasnością około -0,1 mag. Merkurego będziemy mogli odnaleźć przy elewacji 7 stopni nieopodal świtu cywilnego. Warto wesprzeć się lornetką w jego poszukiwaniach, jako, że jasne tło nieba może być dla wielu czynnikiem utrudniającym dostrzeganie planety, mimo, że będzie się ona cechować nieznacznie ujemną jasnością.
- 11-12.08 - koniunkcja Księżyca z Saturnem - w ostatni wieczór poprzedzający noc maksimum Perseidów Srebrny Glob oświetlony w 87% przemknie 7,5 stopnia na zachód od Saturna. W tym miesiącu nie będziemy więc mieli do czynienia z bliską koniunkcją na podobieństwo spotkań z poprzednich miesięcy, ale w zamian za większy dystans między obiektami przejście to rozciągnie się na dwie noce. W noc z 12 na 13 sierpnia przy porównywalnym dystansie Księżyc widoczny będzie na wschód od Saturna, przy ponad 90% oświetleniu tarczy. Drugi wieczór spotkania Księżyca z Saturnem pokryje się z nocą maksimum aktywności roju Perseidów.
- 12/13.08 - maksimum aktywności Perseidów - jeden z najbardziej popularnych rojów meteorów tegoroczną aktywność w największej obfitości przyniesie niestety tuż przed pełnią Księżyca. Maksymalna aktywność Perseidów przypadnie w najtrudniejszych okolicznościach od ośmiu lat nie tylko z uwagi na największą od 2011 roku fazę Księżyca, ale też za sprawą prognozowanego okna szczytu aktywności 13 sierpnia w godzinach dziennych dla Europy. Obserwacjom tegorocznego maksimum Perseidów poświęcony jest osobny tekst z mapami i szczegółami dostępny w tym miejscu.
- 24.08 - koniunkcja Księżyca z Aldebaranem - ostatnie spotkanie Księżyca z jasnym obiektem w sierpniu zwiastować będzie nadchodzącą jesienno-zimową połowę roku. Towarzyszem Srebrnego Globu stanie się bowiem najjaśniejsza gwiazda Byka, najlepiej widocznego właśnie od jesieni do wczesnej wiosny, Aldebaran, z którym nasz satelita spotka się w odległości 3,5 stopnia. Będzie to zatem dobra okazja do przyjrzenia się koniunkcji za pomocą lornetek, tym bardziej, że Księżyc przebywać będzie dobę po III kwadrze, ukazując nam około 45% swojej tarczy i zapewniając najbardziej kontrastowe widoki swojej powierzchni, jakie tylko mogą wystąpić. Także nieuzbrojonym okiem obserwując to spotkanie około godz. 04:00-04:30 CEST nie będziemy narzekać, bowiem tuż pod koniunkcją w całości widoczny będzie już także Orion - choć na jego pełną okazałość na tle najciemniejszego nieba będziemy jeszcze musieli poczekać kilka miesięcy. Na razie jednak cieszmy się z lata i korzystajmy z jego walorów ile tylko się da.

Mapy i wizualizacje zjawisk






  f    t   Bądź na bieżąco z tekstami, zjawiskami astronomicznymi, alarmami zorzowymi i wszystkim co ważne dla amatora astronomii - dołącz do stałych czytelników bloga na Facebooku, obserwuj blog na Twitterze bądź zapisz się do subskrybentów kwartalnego Newslettera.


Mapy wygenerowane dzięki Stellarium. Dane efemerydalne dotyczące widoczności planet i Księżyca dzięki obliczeniom wykonanym w CalSky. Komentarz do aktywności Perseidów w oparciu o prognozy IMO.

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz

Zainteresował Ciebie wpis? Masz własne spostrzeżenia? Chcesz dołączyć do dyskusji lub rozpocząć nową? Śmiało! :-)
Jak możesz zostawić komentarz? - Instrukcja
Pamiętaj o Polityce komentarzy

W komentarzach możesz stosować podstawowe tagi HTML w znacznikach <> jak b, i, a href="link"