czwartek, 19 września 2019

Widoczność ISS (wrzesień - październik 2019)

Po półtoramiesięcznej przerwie Międzynarodowa Stacja Kosmiczna wraca do widoczności na polskim niebie o porze wieczornej. Będzie to pierwszy z okresów widoczności wieczornej po otwarciu nowego sezonu obserwacyjnego 2019/2020 wraz z pożegnaniem białych nocy na początku sierpnia, zatem powracamy do standardowego rytmu charakteryzującego znaczną większość okresów widoczności ISS w całym roku. O ile w harmonogramie lotów kosmicznych do Stacji nie dojdzie do opóźnień lub innych komplikacji podczas startów, czekać mogą nas w tym okresie dwie dodatkowe atrakcje w postaci załogowego statku Sojuz MS-15 i transportowego statku japońskiego HTV-8, który pierwotnie miał szansę na bycie dostrzegalnym w niedawnym okresie przelotów porannych, a co ostatecznie przesunęło się do obecnego okresu widoczności ISS.

Powrót do standardowych cech okresów dostrzegalności Międzynarodowej Stacji Kosmicznej nad Polską, a więc okresów mających miejsce podczas zachodzących już w naszym kraju nocy astronomicznych, oznacza niższą częstotliwość widocznych przelotów w każdym dniu, krótszy zakres godzinowy, w którym po zachodzie Słońca dany przelot może być dostrzegalny, a także mniejszy zakres czasowy, na przestrzeni którego cały okres widocznych przelotów się rozciąga - zamiast miesiąca mamy od teraz znowu 2 do 2,5 tygodnia.

Pocieszeniem mogą - choć nie muszą - się stać wspomniane dwie misje statków kosmicznych: załogowego i transportowego, których terminy startów aktualnie pokrywają się z okresem widoczności ISS nad Polską. Na dzień 25 września o godz. 15:57 CEST planowany jest start rosyjskiego statku Sojuz MS-15 z trójką nowych załogantów mających stanowić skład kolejnej stałej załogi na ISS. Planowany szybki tryb podejścia do Stacji stosowany przy coraz większej już liczbie misji oznacza, że i tym razem większość obserwatorów może mieć tylko jedną szansę na pomyślność obserwacji przelotu ISS i zmierzającego ku niej Sojuza, bowiem dokowanie planowane jest już na 21:45 CEST, mniej niż 6 godzin po starcie.

Przeprowadzenie startu w wyznaczonym terminie poskutkuje szansą na taki urozmaicony przelot ISS podczas jej obecności nad Polską wieczorem 25 września - w niektórych regionach będą to dwa, w niektórych tylko jeden przelot (oba równoczesne dla ISS i Sojuza MS-15 i niemal identyczną już trajektorią na tle gwiazd, przy czym ten drugi jako widoczny już w całym kraju będzie zachodził jedynie na około 65 minut przed dokowaniem - przypominam, że zestawienia w tekstach poświęconych widoczności ISS uwzględniają wyłącznie przeloty widoczne we wszystkich regionach Polski). Warto w tym kontekście wspomnieć misję Sojuza MS-13, którego mogliśmy obserwować na wieczornym niebie w okrągłą 50. rocznicę lądowania pierwszego człowieka na Srebrnym Globie. Podczas  obserwacji z 21 lipca Sojuz ukazał się naszym oczom na około 110 minut przed dokowaniem, przy około 10 stopniach dystansu względem ISS. Można więc zauważyć, że tym razem, gdy od dokowania będzie nas dzieliła nieco ponad godzina, obiekty będą zbliżone do siebie jeszcze bardziej. Nie można stwierdzić z całkowitą gwarancją, czy zbliżanie do ISS następować będzie "gładko" czy z niespodziankami, ale w przypadku prawidłowego zbliżania do Stacji i braku konieczności wstrzymywania procedury podejścia istnieje wysoka szansa, że drugi przelot tego dnia - właśnie ten na nieco ponad godzinę przed dokowaniem, będzie pozwalał na objęcie obu obiektów w jednym polu widzenia lornetek, zwłaszcza tych z nieco mniejszym niż 10-krotne powiększeniem.

Drugim dodatkiem do przelotów ISS może się stać japoński statek transportowy HTV-8, który ma dostarczyć na pokład Stacji ponad 5 ton zaopatrzenia. Pierwotnie jego misja planowana była na 11 września, o czym  wspominałem tutaj, jednak przez pożar na stanowisku startowym start został odłożony - najpierw o tydzień, a obecnie do terminu pokrywającego się z aktualnym okresem wieczornej widoczności ISS. W przypadku tego statku szans na jego złapanie z ISS możemy mieć więcej, jako że połączenie ze Stacją następuje dopiero 3 lub 4. dnia misji. Obecnie start planowany jest na 23 września około 18:00 CEST, a przechwycenie statku manipulatorem robotycznym SSRMS 27 września około 13:00 CEST i przyłączenie do Stacji niespełna trzy godziny później. Dojście do skutku startu w wyznaczonym terminie poskutkuje możliwością obserwacji przelotów HTV-8 wieczorami 24, 25 i zwłaszcza 26 września, jednak z uwagi na spore wciąż wyprzedzenie tych przelotów w czasie względem planowanego połączenia z ISS nawet w ostatni wieczór przed przechwyceniem, nie da się tu uświadczyć przelotów jednoczesnych duetu HTV-8+ISS tak jak w przypadku Sojuza MS-15 na nieco ponad godzinę przed dokowaniem. Oczekujmy zatem przelotów japońskiego statku w co najwyżej porównywalnym czasie co ISS i niemal tę samą trajektorią, ale ta różnica w czasie 26 września wciąż może wówczas wynosić nawet kilka minut. Z dostrzegalnością problemów być nie powinno - statki serii HTV jako największe obecnie transportowce na ISS, potrafią osiągać jasność do 1-2 mag. w najlepszej konfiguracji względem obserwatora, więc bez względu na miejsce obserwacji i jakość nieba, z ujrzeniem HTV-8 w razie korzystnej aury nie będzie kłopotów.

Przypominam jak za każdym razem, aby z początkiem obserwacji odwrócić się twarzą ku niebu zachodniemu, na którym to stacja ISS zacznie się uwidaczniać w postaci niezbyt jeszcze jasnego obiektu. Z każdą kolejną minutą blask stacji będzie ulegał wzrostowi tak jej elewacja nad horyzontem i prędkość kątowa, aż do momentu kulminacji, gdzie następuje maksimum jasności w danym przelocie. Przy przelotach o długim czasie trwania (zazwyczaj tych pierwszych w danym wieczorze) ISS możemy śledzić po niebo wschodnie, nad którym wejdzie ona w strefę nocy orbitalnej i zgaśnie na naszych oczach, ale kiedy będzie to już kolejny przelot tego samego wieczoru pamiętajmy, że czas widoczności stacji najczęściej będzie znacznie krótszy, niekiedy rzędu kilkunastu sekund sprawiający, że ISS będzie "gasnąć" zanim osiągnie niebo południowe, będąc widoczną tylko na zachodniej części nieba (lub tylko do południowej).

Nowym czytelnikom wchodzącym dopiero w temat, a korzystającym z systemu Android polecam dawne recenzje aplikacji ➨ ISS Detector, jak i bardziej szczegółowego ➨ Heavens Above dla urządzeń mobilnych. Poniżej orientacyjny harmonogram przelotów ISS nad Polską w rozpoczynającym się okresie widoczności (czasy obliczone dla Pomorza Gdańskiego) - w zależności od regionu różnica może wynosić do kilku-kilkunastu sekund.

AKTUALIZACJA 23.09 / 22:00 CEST

Start statku HTV-8 planowany na dzień dzisiejszy został przełożony na jutro, 24 września około 18:05 CEST. W skutek tego opóźnienia naturalnie przesuwa się i dobę pora przechwycenia ramieniem SSRMS i przyłączenia do Stacji, na 28 września około 13:15/16:00 CEST. Ewentualne przeloty przesuwają się więc do 25, 26 i zwłaszcza 27 września.

AKTUALIZACJA 24.09 / 23:50 CEST

Po kilkunastu dniach opóźnienia, japoński statek kosmiczny HTV-8 wyruszył ku Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Przechwycenie statku planowane jest na 28 września około 13:15 CEST, a przyłączenie do portu cumowniczego około trzy godziny później. Oznacza to, że podczas przelotów ISS 25, 26 i zwłaszcza 27 września, w porównywalnym czasie pojawiać się będzie na niebie japoński HTV-8. Jednocześnie jutro planowany jest start Sojuza MS-15, który w razie startuje ukaże się w przelocie jednoczesnym z ISS wieczorem 25 września, na nieco ponad godzinę przed dokowaniem.

Przeloty ISS nad Polską: wrzesień - październik 2019

Możesz też przejść od razu do:
- Tydzień 1 (20.09 - 26.09.2019),
- Tydzień 2 (27.09 - 03.10.2019),
- Tydzień 3 (04.10 - 09.10.2019).


Tydzień 1 (20.09 - 26.09)


20 wrz -1,5 mag.
Początek - 19:52:46 10° SSE
Górowanie / kulminacja - 19:53:24 10° SE
Koniec / wejście w cień - 19:53:24 10° SE

21 wrz -2,2 mag.
Początek - 20:38:17 10° SSW
Górowanie / kulminacja - 20:40:12 23° S
Koniec / wejście w cień - 20:40:12 23° S

22 wrz -2,2 mag.
Początek - 19:50:17 10° SSW
Górowanie / kulminacja - 19:52:46 20° SSE
Koniec / wejście w cień - 19:53:55 17° ESE

22 wrz -1,5 mag.
Początek - 21:25:48 10° WSW
Górowanie / kulminacja - 21:26:49 18° WSW
Koniec / wejście w cień - 21:26:49 18° WSW

23 wrz -3,2 mag.
Początek - 20:37:26 10° SW
Górowanie / kulminacja - 20:40:23 39° S
Koniec / wejście w cień - 20:40:23 39° S

24 wrz -2,8 mag.
Początek - 19:49:09 10° SW
Górowanie / kulminacja - 19:52:09 32° SSE
Koniec / wejście w cień - 19:53:51 20° ESE

24 wrz -1,7 mag.
Początek - 21:25:19 10° WSW
Górowanie / kulminacja - 21:26:45 23° WSW
Koniec / wejście w cień - 21:26:45 23° WSW

25 wrz -3,6 mag.
Początek - 20:36:51 10° WSW
Górowanie / kulminacja - 20:40:06 53° S
Koniec / wejście w cień - 20:40:07 53° S

26 wrz -3,3 mag.
Początek - 19:48:24 10° WSW
Górowanie / kulminacja - 19:51:36 46° SSE
Koniec / wejście w cień - 19:53:26 22° ESE

26 wrz -1,7 mag.
Początek - 21:24:52 10° W
Górowanie / kulminacja - 21:26:19 23° WSW
Koniec / wejście w cień - 21:26:19 23° WSW


Tydzień 2 (27.09 - 03.10)


27 wrz -3,6 mag.
Początek - 20:36:20 10° W
Górowanie / kulminacja - 20:39:35 56° S
Koniec / wejście w cień - 20:39:35 56° S

28 wrz -3,5 mag.
Początek - 19:47:49 10° WSW
Górowanie / kulminacja - 19:51:05 56° S
Koniec / wejście w cień - 19:52:50 24° ESE

28 wrz -1,4 mag.
Początek - 21:24:26 10° W
Górowanie / kulminacja - 21:25:43 20° WSW
Koniec / wejście w cień - 21:25:43 20° WSW

29 wrz -3,4 mag.
Początek - 18:59:18 10° WSW
Górowanie / kulminacja - 19:02:34 52° S
Koniec / wejście w cień - 19:05:49 10° E

29 wrz -3,3 mag.
Początek - 20:35:51 10° W
Górowanie / kulminacja - 20:38:56 47° SSW
Koniec / wejście w cień - 20:38:56 47° SSW

30 wrz -3,4 mag.
Początek - 19:47:17 10° W
Górowanie / kulminacja - 19:50:33 54° S
Koniec / wejście w cień - 19:52:09 26° ESE

30 wrz -1,1 mag.
Początek - 21:24:03 10° W
Górowanie / kulminacja - 21:25:02 16° WSW
Koniec / wejście w cień - 21:25:02 16° WSW

1 paź -3,4 mag.
Początek - 18:58:42 10° W
Górowanie / kulminacja - 19:01:59 56° S
Koniec / wejście w cień - 19:05:15 10° ESE

1 paź -2,6 mag.
Początek - 20:35:23 10° W
Górowanie / kulminacja - 20:38:15 33° SSW
Koniec / wejście w cień - 20:38:15 33° SSW

2 paź -3 mag.
Początek - 19:46:44 10° W
Górowanie / kulminacja - 19:49:55 42° SSW
Koniec / wejście w cień - 19:51:29 24° SE

2 paź -0,7 mag.
Początek - 21:24:00 10° WSW
Górowanie / kulminacja - 21:24:22 11° WSW
Koniec / wejście w cień - 21:24:22 11° WSW

3 paź -3,1 mag.
Początek - 18:58:07 10° W
Górowanie / kulminacja - 19:01:21 49° S
Koniec / wejście w cień - 19:04:35 10° ESE

3 paź -1,8 mag.
Początek - 20:35:03 10° W
Górowanie / kulminacja - 20:37:38 21° SSW
Koniec / wejście w cień - 20:37:38 21° SSW


Tydzień 3 (04.10 - 09.10)


4 paź -2,2 mag.
Początek - 19:46:15 10° W
Górowanie / kulminacja - 19:49:09 27° SSW
Koniec / wejście w cień - 19:50:55 17° SSE

5 paź -2,5 mag.
Początek - 18:57:32 10° W
Górowanie / kulminacja - 19:00:38 35° SSW
Koniec / wejście w cień - 19:03:42 10° SE

5 paź -1 mag.
Początek - 20:35:27 10° WSW
Górowanie / kulminacja - 20:36:39 12° SW
Koniec / wejście w cień - 20:37:09 11° SSW

6 paź -1,3 mag.
Początek - 19:46:03 10° WSW
Górowanie / kulminacja - 19:48:14 16° SW
Koniec / wejście w cień - 19:50:24 10° S

7 paź -1,6 mag.
Początek - 18:57:06 10° W
Górowanie / kulminacja - 18:59:45 22° SSW
Koniec / wejście w cień - 19:02:23 10° SSE

9 paź -0,8 mag.
Początek - 18:57:15 10° WSW
Górowanie / kulminacja - 18:58:42 12° SW
Koniec / wejście w cień - 19:00:10 10° SSW


Podane koordynaty będą się zawsze nieznacznie różnić w zależności od dokładnej lokalizacji obserwatora i nie dotyczą jednakowo wszystkich regionów Polski - różnice te nie są jednak znaczne i ograniczają się do kilkunastu sekund. Bardziej natomiast uwidaczniać się będą różnice w wysokości ISS nad horyzontem rzutujące jednocześnie na jasność maksymalną Stacji w konkretnym przelocie. Wraz z bardziej południową szerokością geograficzną rosnąć o odpowiednią ilość stopni będzie elewacja ISS jednocześnie z nieco wyższą od podanych wyżej jasności (przeważnie ujemnych) wyrażonych w magnitudo. Aby ustalić czasy dla swojej lokalizacji można posiłkować się poprzez Heavens Above lub choćby wspomniane wyżej aplikacje mogące dzięki sygnałowi GPS z urządzenia mobilnego obliczyć czasy przelotów maksymalnie dokładnie na ile będzie na to pozwalała precyzja samego urządzenia.

Sortowanie podanych przelotów według: data i jasność maksymalna wyrażona w mag., godzina orientacyjnego początku widoczności wyznaczonego dla osiągnięcia elewacji 10 stopni na niebie zachodnim, elewacja wyrażona w stopniach nad horyzontem i azymut, następnie maksimum, również z elewacją i azymutem, na końcu moment zakończenia widoczności przelotu, elewacja i azymut.


  f    t   Bądź na bieżąco z tekstami, zjawiskami astronomicznymi, alarmami zorzowymi i wszystkim co ważne dla amatora astronomii - dołącz do stałych czytelników bloga na Facebooku, obserwuj blog na Twitterze bądź zapisz się do subskrybentów kwartalnego Newslettera.

W oparciu o harmonogram lotów na łamach SpaceflightNow i koordynaty obliczone przez Heavens Above.

8 komentarzy:

  1. Dzisiaj, tj. 22 września obejrzałem sobie pierwszy widoczny przelot wieczorny ISS. Był wyjątkowo interesujący mimo, że nie najdłuższy, ani najwyższy. Wprost idealne warunki pogodowe, jak na moje miasto (Lublin) i akceptowalna temperatura, zachęcały do obserwacji. ISS zaczęła się wspinać na SW i minęła majestatycznie z prawej strony jasnego Jowisza, nisko wiszącego wówczas nad horyzontem (była wtedy od niego znacznie słabsza, bo znajdowała się jeszcze daleko i w perspektywie poruszała się stosunkowo wolno). Koło gwiazdozbioru Orła nabrała max. wysokości (36°), jasności (ok. -3mag) oraz wyraźnie chyżo posuwała się już po niebie. Ciekawie weszła w cień Ziemi na wysokości ok. 28° w gwiazdozbiorze Pegaza w pobliżu małego asteryzmu (czworokąt z czterech gwiazdek w Pegazie o nr. 55, 57, 58, 59 podobnej wielkości: ok 5 mag, dobrze widocznych w polu typowej lornetki - gwiazdy sprawdziłem po powrocie do domu w Stellarium). Pierwszy raz widziałem tak wolne przygasanie stacji, wchodzącej w cień Ziemi - dosłownie jakby ktoś spokojnie ściemniaczem przykręcał żarówkę!

    Niestety, prognozy pogody na 25/27 września (przynajmniej w moim regionie) nie wyglądają póki co ciekawie! :( Więc obserwacje Sojuza MS-15 oraz HTV-8 & ISS stoją pod wielkim znakiem zapytania!

    OdpowiedzUsuń
  2. Jesień Panie i po ptokach! U mnie dzisiaj opady i zachmurzenie całkowite od 15 i tak ma być całą noc i jutro. Więc Sojuza MS-15 z nową załogą na stację, ścigającego ISS mogę sobie co najwyżej wyobrazić. Niby w piątek ma być lepiej, więc HTV-8 lecącego już w kierunku ISS jeszcze nie wykreślam z obserwacji, choć te mogą być mniej ciekawe od obserwacji Sojuza w pobliżu ISS, ze względu na duży jeszcze dystans japońskiego transportowca od stacji w czasie jej przelotu!

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Sojuz MS-15 niedawno zadokował do ISS. Wszystko OK! Poza tym, że nie udało mi się upolować "parki" na niebie przez paskudną pluchę (chyba wszechobecną prawie w całej Polsce). :(

      Usuń
  3. Przelot o 19.47 wyjątkowo piękny. Jasny, bardzo dobrze widoczny i długi. Bajka!

    OdpowiedzUsuń
  4. Za 20 min. ostatni i najwyższy przelot wieczorny ISS w październiku:

    U mnie (Lublin):

    górowanie: 19:03:30 83° N jasność -3,8mag

    Widoczne wieczorne przeloty ISS do 9 października, potem przerwa do 25 i przeloty już poranne. :(

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Dzisiejszy, pierwszy przelot ISS - miodzio. Zostałem trochę dłużej ponieważ niebo było całkiem do rzeczy, a ja postanowiłem zapolować na Cygnusa NG-11, którego nie udało mi się zobaczyć po odłączeniu od stacji w parce z ISS w lipcu - jak wiadomo wielokrotnie przesuwano termin odłączenie Cygnusa, aż w końcu wypadł poza okres widoczności stacji nad Polską - i ciekawe widowisko: oddalającego się codziennie i coraz dalej od ISS Cygnusa, uciekło nam z harmonogramu. :( Jednak: "co się odwlecze, to nie uciecze", jak głosi mądre porzekadło, postanowiłem upolować przynajmniej samego Cygnusa NG-11. Zaktualizowałem bazę satelitów w Stellarium i sprawdziłem, że dzisiaj będzie przelatywał nieopodal jasnej gwiazdy Deneb w gwiazdozbiorze Łabędzia o godz.: 20:05:30, czyli między pierwszym a drugim przelotem ISS. I BINGO - Cygnus upolowany! przy pomocy lornetki - szybki przelot (Cygnus na wysokości ok. 470km). Ponieważ przelatywał w pobliżu gwiazd 30Cyg (4,8mag), 31Cyg (3,8mag), 32Cyg (3,9mag) jego jasność oszacowałem na ok. 4mag ( w Stellarium tego nie podają). Cygnus NG-11 będzie jeszcze latał do 11 grudnia, kiedy zostanie deorbitowany i spłonie w atmosferze. Wielomiesięczny lot Cygnusa NG-11 w odróżnieniu do pozostałych misji (kiedy to Cygnusy od razu po odłączeniu od ISS są spalane w atmosferze) związany jest z testowaniem nowych systemów (do szczegółów się niestety nie dogrzebałem). Wiele wskazuje na to, że być może w przyszłości Cygnusy będą pełniły rolę transportowców, dowożących zaopatrzenie do orbitalnej stacji księżycowej Gateway.

      Usuń
    2. Efemerydy, dotyczące czasów widocznych u nas przelotów Cygnusa NG-11 możecie sprawdzić również na Heavens-Above w bazie satelitów. Aktualnie można go jeszcze obserwować do 10 października (podobnie jak ISS).

      Usuń
    3. Dla zainteresowanych podam, że jutro (tj. 2 października) Cygnus NG-11 będzie (u mnie: czyli Lublin) przelatywał na dwadzieścia minut przed ISS, ok godz. 19:32 (obok gwiazdy Deneb w gwiazdozbiorze Łabędzia - czyli patrząc na południe nad "dziobaem" Łabędzia, a ok. 19:52 ISS będzie przelatywała obok gwiazdy Albireo z gwiazdozbioru Łabędzia. czyli poniżej "ogona" Łabędzia. Jeśli dopisze pogoda warto zapolować! Posiłkując się Heavens-Above możecie sobie wygenerować dla swoich miejscówek mapki przelotu na tle gwiazdozbiorów zarówno Cygnusa NG-11 jak i ISS. Jeszcze podam link do fajnej stronki (nakładka na mapy Google), gdzie w prosty sposób można określić dokładne współrzędne geograficzne i wysokość nad poziom morza dla swojej "miejscówki" obserwacyjnej (klikając punkt na mapie): wysokościomierz.

      Pozdrawiam serdecznie wszystkich "zakręconych" obserwatorów. ;) Jurek vel suchyy.

      Usuń

Zainteresował Ciebie wpis? Masz własne spostrzeżenia? Chcesz dołączyć do dyskusji lub rozpocząć nową? Śmiało! :-)
Jak możesz zostawić komentarz? - Instrukcja
Pamiętaj o Polityce komentarzy

W komentarzach możesz stosować podstawowe tagi HTML w znacznikach <> jak b, i, a href="link"