wtorek, 31 marca 2020

NIEBO NAD NAMI (4) - Kwiecień 2020 - Wenus w Plejadach skąpana

Choć kwiecień trwa 30 dni i przyniesie nam między innymi piękne koniunkcje Księżyca z planetami, wieczorne przeloty ISS czy maksimum pierwszego od stycznia wyróżniającego się roju meteorów - Lirydów, które wypadną idealnie podczas nowiu, nie ulega wątpliwościom, że największym hitem spośród zjawisk możliwych do przewidzenia będzie jedno z najpiękniejszych wydarzeń w całym 2020 roku, które nastąpi już na początku kwietnia. Mowa oczywiście o przejściu lśniącej wieczorami Wenus na tle słynnej gromady otwartej M45 - numeru obiektu z katalogu Charlesa Messiera nie wszyscy muszą kojarzyć, ale słowo "Plejady" jest znane chyba wszystkim pasjonatom astronomii. Ujrzeć to skupisko jasnych gwiazd gołym okiem nie jest trudno, patrząc na nie lornetką zachwycić można się za każdym razem, ale kiedy wewnątrz tego skupiska znajdzie się też najjaśniejsza z planet, to nic już nam nie zostaje jak tylko liczyć na pogodne niebo. A dla tych, którym nie wystarczają atrakcje możliwe do przewidzenia na deser kometa C/2019 Y4 (ATLAS), która przekroczyła już próg 8 mag. i dalej nabiera blasku. Zapraszam na szczegóły jednego z najciekawszych miesięcy tego roku!

1. Długość dnia i nocy.
2. Widoczność planet w kwietniu 2020.
3. Zjawiska astronomiczne przypadające w kwietniu 2020, widoczne z terenu Polski.
4. Mapy i wizualizacje zjawisk.

Długość dnia i nocy

Kwiecień jest pierwszym po półrocznej przerwie miesiącem, w którym to dni stanowią przewagę nad nocami trwającymi już poniżej 12 godzin. Proces wydłużania się dnia z każdą dobą staje się najbardziej dynamiczny w skali roku. Na początku miesiąca Słońce wschodzi o godz. 06:16, a zachodzi o 19:21 CEST (czas dla Pomorza Gdańskiego). 30 kwietnia pory te przesuwają się do godz. 05:09 i 20:15 CEST. Łatwo widać zatem, że w skali miesiąca przybędą nam ponad dwie godziny z towarzystwem Dziennej Gwiazdy, a konkretnie 124 minuty.

Wysokość Słońca podczas górowania w razie pogodnego nieba sprawiać już zacznie odczuwanie przyjemnego ciepła i przypiekania zwiastującego nadchodzące lato. Rośnie ona bowiem z 40 do 50 stopni, co jest już wysokim kątem padania promieni słonecznych ułatwiającym bardzo wyraźnie odczuwanie ciepła, zwłaszcza przy bezwietrznej pogodzie.

Bezksiężycowe noce czekają na obserwatorów w drugiej połowie miesiąca za sprawą następującego układu faz Srebrnego Globu: I kwadra 1 kwietnia, pełnia 8 kwietnia, III kwadra 14 kwietnia, nów 23 kwietnia i ponownie I kwadra 30 kwietnia. W perygeum Księżyc znajdzie się 7 kwietnia (356 908 km), z koeli apogeum swojej orbity osiągnie on 20 kwietnia przebywając wówczas w odległości 406 461 km od Ziemi. Kwietniowa pełnia będzie najbliższą względem perygeum spośród wszystkich pełni 2020 roku i wystąpi zaledwie 8 godzin przed perygeum.


Widoczność planet w kwietniu 2020

MERKURY - niewidoczny.
WENUS - w dalszym ciągu doskonale widoczna na niebie wieczornym w gwiazdozbiorze Byka jako pierwszy najjaśniejszy po Księżycu obiekt nocnego nieba. Po maksymalnej elongacji 23 marca planeta minęła punkt, w jakim osiąga fazę kwadry  i przeszła w najefektowniejszą dla obserwatorów fazę sierpa - jeszcze nie tak widowiskowego jak w kolejnym miesiącu, ale już zauważalnego. Dodatkowo planeta w pierwszej dekadzie kwietnia przebywa w 5-stopniowej koniunkcji z Plejadami, a 3 i 4 kwietnia wręcz przejdzie na ich tle zanurzając się w tę gromadę na tyle głęboko, że od jednej z najjaśniejszych jej gwiazd - Merope, będzie ją dzielić zaledwie 11 minut łuku. O tym zjawisku więcej przeczytacie poniżej w następnym rozdziale, w jeszcze następnym ujrzycie to przejście na mapkach, a także na poniższym filmie w jego drugiej połowie.



Wenus w kwietniu zmienia swoje rozmiary kątowe z 25 do 39 sekund, stając się porównywalną z Jowiszem, którego w maju prześcignie. Jej jasność rośnie z -4,5 do maksymalnej -4,8 mag., zatem będzie lśnić jeszcze piękniej i wyraźniej, niż w poprzednim miesiącu, a jej faza maleje z 47 do 25%, czym wszystkich posiadaczy teleskopów i silniejszych lornetek zacznie wprawiać w największe zachwyty, jakie obserwacjom tej najjaśniejszej z planet mogą tylko towarzyszyć. W maju sierp stanie się jeszcze większy kątowo i jeszcze cieńszy, ale o tym jeszcze wspomnę na blogu we właściwszym czasie.
MARS - widoczny nad ranem w gwiazdozbiorze Koziorożca jako czerwonawy, gwiazdopodobny obiekt o jasności 0,8 mag. rosnącej pod koniec kwietnia do 0,4 mag. W niewielkiej odległości świecą również Jowisz i Saturn, jako, że cała trójka mniej więcej w podobnym czasie zaczęła się wspinać na poranne niebo w nowym sezonie obserwacyjnym kilka tygodni temu. Średnica kątowa tarczki Czerwonej Planety rośnie w miesiącu z 6,4 do 7,6 sekundy, co wciąż stanowi zbyt niewielkie wartości aby teleskopami amatorskimi można ujrzeć jakiekolwiek szczegóły powierzchniowe, poza rozmytą tarczką nieco większą od gwiazd. W pierwszy poranek miesiąca planeta znajdzie się w koniunkcji z Saturnem o dystansie 56 minut. Przez kilka następnych dni będzie to nadal koniunkcja możliwa do objęcia w polu widzenia standardowymi lornetkami.
JOWISZ - widoczny nad ranem w gwiazdozbiorze Strzelca, w niedużej odległości od przebywających nisko nad horyzontem Marsa i Saturna. Jowisz z tej trójki stanowić będzie najjaśniejszy i najwyraźniejszy obiekt świecący na początku kwietnia z jasnością -2,1 mag rosnącą do -2,3 mag. pod koniec miesiąca. Średnica kątowa Jowisza rośnie z 37 do 40 sekund. 15 i 16 kwietnia w otoczeniu Jowisza oraz nieodległych Marsa i Saturna znajdzie się zmierzający ku nowiu Księżyc - szczegóły w poniższym rozdziale.
SATURN - widoczny nad ranem w gwiazdozbiorze Koziorożca nieopodal Jowisza i Marsa. Saturn w ciągu miesiąca niewiele zmienia swoją jasność, przynosząc niemal niezauważalny wzrost z 0,6 do 0,5 mag., podobnie z rozmiarami kątowymi zmieniającymi się w kwietniu w zakresie od 16 do 16,8 sekund (licząc samą tarczkę, bez systemu pierścieni otaczających planetę). 1 kwietnia znajdzie się w koniunkcji z Marsem, 15 kwietnia z Księżycem - mapka na to wydarzenie w następnym rozdziale.
URAN - niewidoczny. 26 kwietnia znajdzie się w koniunkcji ze Słońcem ostatecznie zamykając sezon obserwacyjny trwający od połowy ubiegłego roku.
NEPTUN - niewidoczny.


Zjawiska astronomiczne przypadające w kwietniu 2020, widoczne z terenu Polski

- do 04.04 - widoczność ISS - jeszcze przez kilka pierwszych wieczorów kwietniowych mamy okazję ujrzeć przeloty Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Nie będą one już tak długie i widowiskowe jak w trzeciej dekadzie marca, jednak w przypadku sprzyjającej aury zawsze warto podjąć się obserwacji. Orientacyjny harmonogram dostrzegalnych przelotów  w aktualnym tekście w całości poświęconym widoczności ISS.
- do 31.05 - widoczność komety C/2019 Y4 (ATLAS) - potencjalnie najciekawsza kometa od czasu przynajmniej C/2011 L4 (PanSTARRS) z wiosny 2013 roku może umilić nam przede wszystkim obserwacje majowe. Tym nie mniej trwający od kilku tygodni wzrost jasności znacznie przekraczający krzywą blasku wyznaczonej prognozy czyni z  C/2019 Y4 (ATLAS) obiekt dostępny już lornetkom pod dobrym pozamiejskim niebem wolnym od zaświetlenia i najpewniej jeszcze w kwietniu przekroczy ona próg 6 mag. stając się widoczną okiem nieuzbrojonym na skraju możliwości widzenia w takich warunkach obserwacyjnych. Pierwotna efemeryda zakładała osiągnięcie jasności 10 mag. około 20 kwietnia i pojaśnienie do 3 mag. w peryhelium, tymczasem już w połowie marca kometa zbliżyła się do progu 8 mag. przy zaktualizowaniu prognozy blasku na czas peryhelium do -1 mag., o 4 wielkości gwiazdowe wyższej względem pierwszej predykcji. W tym miesiącu kometa cały czas przebywać będzie w gwiazdozbiorze Żyrafy pozostając obiektem okołobiegunowym i zbliżając się z każdą dobą ku Perseuszowi, w obrębie którego znajdzie się 12 maja. Ruch komety na tle gwiazd w ujęciu ogólnym i szczegółowym do czasu peryhelium 31 maja kończącego okres widoczności z Polski dostępny jest na poniższym materiale wideo.



W przypadku zamiaru obserwacji tej komety pamiętajmy, by zawsze czynić to z terenów dalekich od miejskiego zaświetlenia i w miarę możliwości podczas nocy bezksiężycowych lub wówczas, gdy jego obecność nie zakłóca w poważniejszym stopniu widoczności obiektów niegwiazdowych. Pełnia w tym miesiącu przypada 7 kwietnia, zatem lepsze okoliczności do jej obserwacji pod tym akurat względem wystąpią dopiero od około połowy miesiąca. O ile C/2019 Y4 (ATLAS) w dalszym ciągu będzie nabierać jasności w takim tempie jak dotychczas, przewyższając znacznie oczekiwania wynikające z prognozowanej krzywej blasku i o ile obserwowany wybuch jasności nie zwiastuje jej rozpadu, w przyszłym miesiącu może ona stanowić obiekt około 2-3 mag. To o czym się dzieje z kometą oraz o ewentualnych zmianach w prognozach dotyczących jej widoczności  możecie czytać w bieżąco aktualizowanym kompendium poświęconym wyłącznie komecie C/2019 Y4 (ATLAS) pod poniższym linkiem.
- 01.04 - koniunkcja Marsa z Saturnem - rozpoczęta w ostatni poranek marca i kontynuowana w pierwszy poranek kwietnia koniunkcja tych dwóch planet nadal będzie cechować się dystansem nie przekraczającym 1 stopnia. W tym przypadku Mars i Saturn oddzielone będą około 56 minutami łuku, a więc odległością równoważną nieco mniej od dwóch średnic tarczy Księżyca w pełni. Obserwacji należy dokonać z regionów z odsłoniętą południowo-wschodnią stroną nieba, jako że planety będą przebywać zaledwie 5-7 stopni nad horyzontem.
- 03-04.04 - przejście Wenus na tle Plejad - największy hit miesiąca spośród zjawisk możliwych do przewidzenia i jedno z najpiękniejszych zjawisk całego 2020 roku. Efektowna gromada otwarta jesienno-zimowego nieba zostanie na dwa wieczory przyozdobiona najjaśniejszą planetą, osiągającą wówczas blask -4,5 mag. i przechodzącą zaledwie 11 minut łuku od Merope, jednej z najjaśniejszych gwiazd Plejad spowitej mgławicą emisyjną widoczną na zdjęciach o dłuższym czasie ekspozycji. Przez pierwszych 10 wieczorów możliwe będzie objęcie w polu widzenia zarówno Plejad jak i lśniącej Wenus w koniunkcji do 5 stopni dystansu, przy czym 3 i 4 kwietnia koniunkcja zamieni się w przejście tej planety na tle gromady M45. Wieczór 3 kwietnia traktujmy jako najważniejszy, jednak w przypadku pochmurnej aury dodatkowa, ostatnia szansa nadarzy się wieczór później - 4 kwietnia Wenus przebywać będzie już na skraju Plejad świecąc około 18 minut łuku od ich skrajnych najjaśniejszych gwiazd dostrzegalnych okiem nieuzbrojonym. Zjawisko widoczne będzie gołym okiem, jednak zdecydowanie najokazalej zaprezentuje się w lornetkach, które pozwalają objąć całą gromadę Plejad w polu widzenia. Posiadacze teleskopów z kolei mogą ujrzeć 3 kwietnia w dużym powiększeniu zarówno Wenus w fazie grubego sierpa jak i oddaloną o 11 minut gwiazdę Merope - można to traktować jako ciekawy cel dla fotografów, jednak z punktu widzenia obserwacji to zdecydowanie lornetki z uwagi na większe pole widzenia będą tu instrumentami wiodącymi prym. Od 4 kwietnia pełniąca rolę Gwiazdy Wieczornej Wenus zacznie się od Plejad oddalać, jednak nadal do około 10 kwietnia można będzie w lornetkach podziwiać i planetę i Plejady jednocześnie. Wizualizacje tego astronomicznego hitu na poniższych mapkach oraz na  materiale wideo.
- 15.04 - koniunkcja Księżyca z Jowiszem i Saturnem - w połowie miesiąca podczas gdy Wenus oddali się bardziej od Plejad na niebie wieczornym, uciekamy na niebo poranne, kiedy to Srebrny Glob odwiedzi trzy nieodległe od siebie planety. 15 kwietnia znajdzie się on około 3 stopnie poniżej Jowisza, z którym utworzy koniunkcję będąc oświetlonym w 48%. Tuż po III kwadrze sam Księżyc także wiec stanowić będzie dobry cel do obserwacji, a niewielki dystans podczas tego spotkania ułatwi zarówno podziwianie koniunkcji w lornetkach jak i ujrzenie jego efektownej powierzchni prostopadle padającymi na nią promieniami słonecznymi. Jednocześnie Księżyc będzie przebywać 4,5 stopnia poniżej Saturna, tworząc swoisty trójkąt wespół z Jowiszem, ale o objęciu całej trójki w polu widzenia lornetki mowy nie będzie - warto jednak wykorzystać tę okazję do wykonania porannych fotografii.
- 16.04 - koniunkcja Księżyca z Marsem - poranek później oświetlony w 38% Srebrny Glob odwiedzi Czerwoną Planetę, przenosząc się zarazem na jeszcze niższe elewacje. Podczas koniunkcji z Marsem oba obiekty będzie dzielił dystans nieco ponad 2,5 stopnia, zatem będzie to kolejna z kwietniowych koniunkcji, które doskonale nadadzą się do obserwacji z wykorzystaniem lornetek. Niestety, by je ujrzeć - podobnie jak spotkanie z Jowiszem i Saturnem, budziki trzeba będzie nastawić na już mniej sprzyjające godziny, niż podczas niedawnych najpóźniejszych świtów w roku. Obserwacji w oba poranki warto dokonać około godz.  05:00-05:30, przy przynajmniej 5 stopniowej elewacji i nie do końca rozjaśnionym jeszcze niebie południowo-wschodnim.
- 21/22.04 - maksimum roju Lirydów - po następujących tuż po każdym nowym roku maksimum Kwadrantydów, kwietniowe Lirydy stanowią w kalendarzy pierwszy wyróżniający się rój meteorów. W tym roku warunki do obserwacji maksimum Lirydów będą najdoskonalsze z możliwych, podczas nowiu Księżyca, kiedy niebo przez całą noc będzie kompletnie ciemne. Najwyższej aktywności meteorów oczekujmy jak zawsze w drugiej połowie nocy z 21 na 22 kwietnia, kiedy radiant roju znajdujący się w Lutni osiągać będzie najwyższe elewacje, na jakie możemy liczyć przed nadejściem świtu - wówczas wskaźnik ZHR powinien oscylować w okolicach 20 zjawisk w ciągu godziny z dala od miejskiego nieba. Obserwacje możemy oczywiście prowadzić także już wieczorem 21 kwietnia, jako, że radiant roju nie zachodzi pod horyzont i meteory z roju Lirydów widoczne mogą być w związku z tym o każdej porze nocy, jednak wzmożenia liczby widocznych zjawisk zawsze możemy oczekiwać tylko wraz z rosnącą wysokością radiantu, a ta staje się najkorzystniejsza w około 1-2 godziny przed świtem.
- 25.04 - koniunkcja Księżyca z Aldebaranem, Hiadami i Plejadami - jedna z bardziej rozległych koniunkcji kwietnia, niestety niemożliwa do objęcia na raz w polu widzenia lornetek, ale stanowiąca jeden z najciekawszych celów fotograficznych i zarazem pożegnanie z gwiazdozbiorem Byka w sezonie 2019/2020 - za miesiąc już będzie w nim przebywać Słońce i na powrót gwiazdozbioru z jego słynnymi obiektami i gromadami gwiazdowymi na niebo poranne przyjdzie nam poczekać do drugiej połowy okresu wakacyjnego. Zanim z Bykiem się pożegnamy, 25 kwietnia nadarza się okazja na obserwacje ostatniej wieczornej koniunkcji z udziałem Księżyca i obiektów w tej konstelacji się znajdujących. Tego wieczoru Srebrny Glob w efektownej fazie cienkiego sierpa oświetlonego w zaledwie 6% i dopełnionego zjawiskiem światła popielatego znajdzie się między Plejadami i Aldebaran z Hiadami - od gromady M45 będzie go dzielił dystans 8,5 stopnia, od Aldebarana będzie to 5,5 stopnia. Samo zjawisko światła popielatego z pewnością znacznie okazalej zaprezentuje się następnego wieczoru, kiedy ponownie dojdzie do spotkania dwóch najjaśniejszych obiektów nocnego nieba, ale zanim ono nastąpi wykorzystajmy w razie pomyślnej aury ostatnią okazję na ujrzenie Srebrnego Globu w otoczeniu efektownych obiektów gwiazdozbioru Byka w tym sezonie.
- 26.04 - koniunkcja Księżyca z Wenus - najjaśniejsza z planet, która wespół z Plejadami otwiera nam kwiecień jednym z najpiękniejszych zjawisk 2020 roku, także ten miesiąc zamknie przynosząc urokliwy widok z Młodym Księżycem zawieszonym wysoko ponad 25 stopni nad horyzontem mimo jednocześnie niewielkiego oświetlenia tarczy wynoszącego 12%. Cienki sierp przy tak wysokiej jak na taką fazę elewacji zawsze oznacza doskonałe okoliczności do obserwacji i fotografii  światła popielatego, a towarzystwo Wenus oddalonej o nieco ponad 6 stopni i osiągającej niemal najwyższy od dawna blask -4,7 mag. stworzy widowiskowe połączenie, jakie zachwyci wszystkich mogących się wówczas cieszyć bezchmurnym niebem, nawet jeśli spojrzą na nie tylko gołym okiem.

Obserwacje satelitów Starlink relacjonujemy w tekście pod poniższym linkiem.
Obserwacje komety C/2019 Y4 (ATLAS) relacjonujemy w tekście  pod poniższym linkiem.

Mapy i wizualizacje zjawisk









  f    t   Bądź na bieżąco z tekstami, zjawiskami astronomicznymi, alarmami zorzowymi i wszystkim co ważne dla amatora astronomii - dołącz do stałych czytelników bloga na Facebooku, obserwuj blog na Twitterze bądź zapisz się do subskrybentów kwartalnego Newslettera.

7 komentarzy:

  1. No to pozostaje mieć nadzieję na pogodę.

    OdpowiedzUsuń
  2. Witam, jestem kompletnym laikiem w tytułowym temacie. Jednak wczoraj tj 01-04-2020 wieczorem będąc z synem na spacerze ok godz 20:30 zauważyliśmy dziwne zjawisko. na zachodniej stronie nieba bardzo jasno świeciła jakaś gwiazda,z tego co przeczytałam to chyba Wenus a po niżej w cyklicznych odstępach wylatywały zawsze z tego samego miejsca identycznej wielkości i o tej samej jasności jakby małe gwiazdki. stanęliśmy na kilka minut i nawet nakręciliśmy filmik telefonem bo było to bardzo zagadkowe zjawisko. Tzw gwiazdek było z tego co mysmy widzieli 20-30 przemieszczały się bardzo szybko w górę nieba zachowują ciągle te same odstępy.Czy mogę liczyć na podpowiedż co to było? Pozdrawiam
    Teresa Borowska

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Na tym blogu mamy specjalny wątek na ten temat, podaję link: Starlink wątek zbiorczy. Wszystko jest tam bardzo szczegółowo opisane, a jeszcze więcej znajdzie pani na forum kosmonautycznym: Starlink - konstelacja internetowa SpaceX. Proszę zajrzeć również pod wskazane w tematach linki. Pozdrawiam: Jurek (suchyy)

      Usuń
    2. Bardzo dziękuję za podpowiedzi, choć ta tematyka była mi obca to sporo się tutaj dowiedziałam i z ciekawością będę częściej tu zaglądać:) Zamierzam nawet kupić jakiś przyrząd zeby móc częściej i blizej obserwować niebo nie mam tylko pojęcia co to ma być czy jakaś luneta ?
      Pozdrawiam

      Usuń
    3. Proszę poszukać w starszych wątkach: są tematy o wyborze lornetek i teleskopów/refraktorów. Tomek (Hawkeye) bardzo ładnie to opisał.
      Pozdrawiam. Jurek (suchyy)

      Usuń
  3. Zapraszam na krótki filmik

    https://www.youtube.com/watch?v=p1yAC67yRBM

    OdpowiedzUsuń

Zainteresował Ciebie wpis? Masz własne spostrzeżenia? Chcesz dołączyć do dyskusji lub rozpocząć nową? Śmiało! :-)
Jak możesz zostawić komentarz? - Instrukcja
Pamiętaj o Polityce komentarzy

W komentarzach możesz stosować podstawowe tagi HTML w znacznikach <> jak b, i, a href="link"