Wydaje się, że nie tak dawno jeszcze ludzie spacerowali po skutej lodem Wiśle, gdańskiej Motławie czy Zatoce Gdańskiej, a już za nami dni, kiedy prażyliśmy się w miejscami osiągającymi 40 stopni Celsjusza upałach mijając właśnie półmetek 2026 roku. Przed nami epilog tegorocznego sezonu białych nocy - proces skracania się dni trwa już od ponad tygodnia, zwiastując przejście przez punkt maksimum w długości dnia, wysokości Słońca nad horyzontem, i - miejmy nadzieję - także temperatur, choć ten element dopóki trwa lato jest niepewny. Lipiec to jednak z pewnością ostatni miesiąc, w którym mamy szansę na rozległe wystąpienia obłoków srebrzystych, obserwację efektu nieznikającej złotej łuny po zachodzie w północnej części kraju nawet w środku nocy, oraz najliczniejszych, najjaśniejszych i najdłuższych przelotów Międzynarodowej Stacji Kosmicznej w ciągu roku. Strefa białych nocy systematycznie opuszcza nasz kraj poczynając od regionów południowych, które powitają noce astronomiczne już w pierw...

W ostatni dzień czerwca i zarazem pierwszej połowy 2026 roku obszar aktywny 4479, który niedawno przekroczył centralny południk na tarczy słonecznej, skorzystał pierwszy raz ze swojego potencjału wyzwalając o godz. 20:50 UTC silny rozbłysk klasy X1.1 - pierwszy od 3 czerwca  po dostrzegalnej stronie Słońca z ziemskiej perspektywy. Rozbłyskowi towarzyszyła emisja radiowa typu II i IV (1496 km/sek.) i pociemnienie koronalne ukazujące rozchodzenie się fali uderzeniowej w koronie we wszystkich kierunkach wokół obszaru 4479 - oba zjawiska występujące razem zwykle sugerują uwolnienie koronalnego wyrzutu masy (CME) i tym razem też nie było inaczej.

Gdy bijemy dziś krajowe rekordy ciepła robiąc za schabowe w ogólnopolskim piekarniku, wróćmy do kwietniowego lotu testowego Artemis 2 wokół Srebrnego Globu. Tam też padły pewne rekordy, ale tym razem ujmę je w innym świetle. Między 1 a 10 kwietnia br. NASA przeprowadziła drugi lot programu Artemis, dokonując załogowego testu wokół Księżyca, gdy człowiek znalazł się dalej od Ziemi, niż kiedykolwiek wcześniej. Dziś, kiedy kurz i pył po tym locie już opadły ustępując miejsca obłokom od eksplodujących rakiet nad Przylądkiem Canaveral czy Zatoką Meksykańską , chciałbym spróbować przywrócić, na ile będę w stanie, nieco poczucia rzeczywistości. Nie będzie tu typowego podsumowania lotu, bo wiele już o nim w wielu miejscach powiedziano - choć postaram się udowodnić, że nie wszystko. To próba szerszego spojrzenia na temat, od którego większość źródeł właśnie stroni. Będą więc zasłużone brawa oprawione serią pocztówek z najnowszego wokółksiężycowego lotu, ale też więcej historii i słowa, które r...

Przesilenie letnie już za nami, a więc nieuchronny to znak, że klepsydra znów się odwróciła na pół roku by ruszyć w odwrotnym kierunku, skracając nam dni i wydłużając noce. Na razie jednak jesteśmy tuż po osiągnięciu punktu przesilenia, zatem różnice z dnia na dzień są niewielkie i minie jeszcze kilka tygodni nim zaczniemy ten proces odczuwać w bardziej namacalnym wydaniu. Rozpoczęta druga połowa sezonu białych nocy to też oznaka, że czekający nas okres widoczności Międzynarodowej Stacji Kosmicznej jest już drugim, a więc i ostatnim w ciągu całego roku, gdy mamy do czynienia z wyjątkowo sprzyjającymi okolicznościami do tego typu obserwacji. Jeśli aura będzie nam w najbliższych tygodniach sprzyjać wykorzystajmy poniższe kilkadziesiąt okazji jak to możliwe, bo już od następnego okresu dostrzegalnych przelotów powrócimy do zwykłych warunków dających po kilkanaście szans na obserwacje, zamkniętych na przestrzeni dwóch do dwóch i pół tygodnia.

Takiej "wigilii koniunkcji czerwca" relacjonowanej w poprzednim tekście zdecydowanie nie oczekiwałem. Choć nie był to pierwszy wieczór tego miesiąca, w którym obłoki srebrzyste dotarły nad nasze szerokości geograficzne, to jednak był to bezsprzecznie pierwszy tak odważny ich występ, zarówno pod względem  jasności, czasu utrzymywania się, rozpiętości azymucie i zajmowanej powierzchni w pionie, skomplikowania struktur i rzadkich efektów oświetleniowych barwiących szczyty NLC kolorami znacznie rzadziej widocznymi, od typowych. Tej nocy okazały się tak solidne, że pierwszy raz w sezonie uwieczniono je nawet z niskich szerokości geograficznych, m.in. ze Słowenii i Rumunii. W moim przypadku było to trzecie wizualne spotkanie ze "sreberkami" w tym sezonie, ale właśnie pierwsze, które zmotywowało mnie do ruszenia w teren za nowymi foto-kadrami.

Spośród zjawisk astronomicznych możliwych do przewidzenia i zaznaczenia sobie w kalendarzu z wyprzedzeniem, nic nie stało na mojej liście priorytetów tego miesiąca powyżej koniunkcji z 17 czerwca. Złączenie dwóch najjaśniejszych obiektów nocnego nieba i to złączenie tak bliskie, by nawet posiadacze silniejszych lornet na statywie mogli cieszyć się widokiem całej koniunkcji bez konieczności wodzenia po niebie, to rarytas, który zawsze przyciąga uwagę niezależnie od tego czy obserwujemy niebo na co dzień (choć w naszej pogodzie bardziej by pasowało określenie "na ile często chmury pozwalają") czy też jedynie pobieżnie od niechcenia, gdy efektowny sierpik Księżyca z lśniącym niemal przyklejonym do niego drugim obiektem przyciągną uwagę zwykłego przechodnia.

W nocy z środy na czwartek o godz. 00:44 UTC (02:44 CEST) obszar aktywny 4465 wytworzył słaby rozbłysk klasy C6.1 o dłuższym maksimum, któremu towarzyszyła emisja radiowa typu II i IV (918 km/sek.) oraz pociemnienie koronalne świadczące o uwolnieniu koronalnego wyrzutu masy. Potwierdzenie zaistnienia CME szybko nadeszło wraz z danymi z koronografów, które po półtorej godzinie od rozbłysku ukazały już pełne halo z uwolnionej materii wokół Słońca. Niestety region  AR4465 przebywał na podobnej długości heliograficznej co nieistniejący już AR4461 w ostatnią sobotę (z tym, że na północ od równika) przez co wyrzut koronalny mimo struktury full-halo znów jest silnie asymetryczny.

Dobre wieści po niefortunnych wyrzutach koronalnych z ostatniego tygodnia. Z dniem 10 czerwca satelita SOLAR-1 położony w punkcie Lagrange'a L1 przeszedł w tryb operacyjny i rozpoczął przekazywanie danych dotyczących wiatru słonecznego napływającego na Ziemię. To kolejny po wysłużonych ACE z 1998 i DSCOVR z 2015 roku satelita, jaki zapewni nam ciągły monitoring warunków pogody kosmicznej w czasie rzeczywistym i który z upływem czasu zastąpi wspomniane misje.

Czyżby szansa na rewanż po zawiedzionych oczekiwaniach z 4 i 5 czerwca ? Być może. W sobotę 6 czerwca o godz. 14:01 UTC (16:01 CEST) obszar aktywny 4461 w południowo-wschodniej części tarczy wytworzył umiarkowany, choć wydłużony w czasie rozbłysk klasy M1.8 połączony z emisją radiową typu II (836 km/sek.) i wyraźnym pociemnieniem koronalnym niemal natychmiast sugerującym uwolnienie pokaźnego wyrzutu koronalnego (CME) w przestrzeń.

W nocy z wtorku na środę o godz. 01:36 UTC obszar aktywny 4455 położony nieco na zachód od centralnego południka , w niemal idealnej pozycji względem Ziemi, wytworzył silny, choć impulsywny, rozbłysk klasy M9.3 z koronalnym wyrzutem masy (CME). Wyrzut na wstępnych zobrazowaniach z CCOR-1 i LASCO przybiera strukturę częściowego, niemal pełnego halo o dość słabym zarysie zewnętrznej otoczki, co sugeruje, że jest on dość słaby jak na energię rozbłysku ocierającą się o najwyższą klasę zjawisk, ale z pewnością posiada składową wymierzoną w Ziemię.

W tym roku miesiąc przynoszący na półkuli północnej przesilenie letnie i kulminację sezonu białych nocy trudno będzie nazwać miesiącem nudy. Paradoksalnie - choć w pełni ciemnego nieba praktycznie w ogóle nie uświadczymy, a jako-taki zmrok ograniczony będzie do około 2-3 godzin, to akcji na firmamencie z pewnością nie zabraknie. Przed nami widowiskowe koniunkcje - zarówno w wykonaniu samych planet, jak i z udziałem Srebrnego Globu. Szczyt białych nocy to również szczyt aktywności spektakularnych obłoków srebrzystych - ulotnych, nieprzewidywalnych, mogących zaskoczyć nas swoją intensywnością i strukturami na przestrzeni całego sezonu. Do tego powrót kilku planet po okresie bliskiego położenia względem Słońca oraz drugi z najkorzystniejszych okresów widoczności Merkurego na niebie wieczornym. Dużo powodów by liczyć na pogodne niebo, które na finał wiosny zwykle obradza wysoką ilością słonecznych dni i bezchmurnych nocy.

Credit: SpaceflightNow / NSF Blue Origin, jedna z komercyjnych firm na amerykańskim rynku kosmicznym, 28 maja przygotowywała się do testowego statycznego odpalenia silników swojej rakiety przed planowanym na 4 czerwca startem z satelitami Amazon Leo - konstelacji budowanej przez właściciela Amazon i Blue Origin, Jeffa Bezosa. Start ten miał być powrotem do lotów po tym, jak ostatni przeprowadzony start zakończył się awarią drugiego stopnia rakiety New Glenn i utratą komercyjnego satelity należącego do firmy AST SpaceMobile . Po ostatniej nocy wiadomo już jednak, że ten "powrót do latania" przez Blue Origin znacząco się opóźni, zaś anomalia podczas zwykłej serii rutynowych testów przedstartowych staje się wydarzeniem uruchamiającym istne domino skutków wykraczających poza koncern Bezosa. Robi się ciekawie, w jak najbardziej czarnym tego słowa znaczeniu, ale po kolei.

Choć dwunasty, to tak naprawdę jeszcze raz pierwszy. Po trzech latach testów SpaceX szykuje się bowiem do debiutu zupełnie przeprojektowanego Starshipa i napędzającej go rakiety Super Heavy, a wszystko z również debiutującego drugiego stanowiska startowego Pad-2 zaprojektowanego w sposób znacznie bliższy klasycznym platformom startowym w porównaniu do stołu OLM-1, z którego odbyło się jedenaście dotychczasowych testów najpotężniejszej rakiety w historii. Mimo zatem już dwunastego ekscytowania się lotem tej konstrukcji będzie to na swój sposób obserwowanie jej "ponownego debiutu" a wszyscy widzowie jak i samo SpaceX z Elonem Muskiem na czele mają powody by znów poczuć się niemal jak przed pierwszym lotem testowym w kwietniu 2023 roku.

Rzadko pisuję o tym, co się dzieje po drugiej stronie Słońca - po pierwsze dlatego, że nie ma to znaczenia z naszego punktu widzenia ani pod kątem obserwacji Słońca, ani w kwestii aktywności geomagnetycznej, a po drugie, że na obecnym etapie cyklu, gdy przybywa plam o krótszej żywotności, ekscytacja aktywnymi regionami mającymi długą drogę do wzejścia na tarczę widoczną z ziemskiej perspektywy może okazać się niepotrzebna, bo mają one dużą szansę do tego czasu zaniknąć.

Niemal tydzień musieliśmy czekać aż obszar aktywny 4436 wygeneruje kolejny istotny pod względem energii rozbłysk powiązany z koronalnym wyrzutem masy po wydarzeniu z 10 maja. To dobra nowina - bo właśnie mamy nów Księżyca, w AR4436 dopiero wczoraj minął centralny południk na tarczy słonecznej będąc w niemal najlepszej pozycji dla generowania zjawisk o bezpośrednim skierowaniu ku Ziemi. Grupa plam zanika i od wielu dni traci na gabarytach i zdolności emisji silniejszych rozbłysków, ale po sześciu dniach zdołała znów wykrzesać z siebie trochę więcej energii by dostarczyć nam nieco emocji.