Pora na podsumowanie trzeciego kwartału 2026 roku w temacie aktywności słonecznej i geomagnetycznej. Jaki był to okres dla naszej Dziennej Gwiazdy oraz miłośników obserwacji plam i zórz polarnych? Po pojawieniu się już ostatecznych wartości dla głównych wskaźników postępu cyklu słonecznego możemy już spojrzeć na ostatni kwartał i dokonać porównania z poprzednimi miesiącami, jak i w szerszej perspektywie patrząc na cały cykl w jego zrealizowanej już i ciągle niepewnej, bo nadchodzącej części.

Kiedy w otoczeniu Ziemi rozpoczynała się silna burza magnetyczna kategorii G3, jej główny sprawca - obszar aktywny 4549 wytworzył po blisko 48 godzinach spokoju, kolejny umiarkowanie silny rozbłysk klasy M6.4 , niemal tej samej energii co zjawisko z czwartku. Mimo, że rozbłysk był krótkotrwały, towarzyszyło mu wyraźne pociemnienie koronalne z falą uderzeniową przekraczającą centrum tarczy, emisja radiowa typu II o prędkości 929 km/sek. i uwolnienie koronalnego wyrzutu masy (CME). Z uwagi na położenie regionu 4549 znacznie bliżej zachodniego brzegu tarczy słonecznej, niż centralnego południka i pozycji na wprost Ziemi, znaczna większość CME (a być może całość) powinna rozminąć się z Ziemią. Jest kilka okoliczności, które sprawiają, że warto pochylić się nad tym zdarzeniem, stąd odrębny wpis na blogu, ale najpierw wypunktować warto wszelkie zastrzeżenia sugerujące, że nie ma się czym ekscytować.

Być może w przeddzień 2. rocznicy drugiej z najsilniejszych burz magnetycznych 25. cyklu słonecznego uzyskamy szansę na małą powtórkę. We wtorek o godz. 06:10 UTC doszło do umiarkowanego rozbłysku klasy M1.4  (fot. 1) połączonego z emisją radiową typu II (947 km/sek.) i pociemnieniem koronalnym (fot. 3) ukazującym dobrze rozchodzącą się we wszystkich kierunkach falą uderzeniową świadczącą zwykle o uwolnieniu koronalnego wyrzutu masy (CME). Tak było i tym razem.

Ten moment musiał nadejść. Wkraczamy w październik - miesiąc z jednej strony przynoszący nam często najpiękniejszą odsłonę jesieni, gdzie typowa dla tej pory roku feeria barw zalewa nas o wiele bardziej, niż we wrześniu dając mnóstwo radujących oczy widoków, a zarazem pozbawiona jesiennej słoty i ubytku barw przed nadejściem listopadowych szarości. Z drugiej strony to niestety także miesiąc otwierający gorsze półrocze pod względem warunków pogodowych dla amatorów nocnego nieba. Za nami już wejście w astronomiczną jesień symbolicznie rozdzielające bardziej pogodne od pochmurnego półrocza.

W poniedziałkowe popołudnie doszło do erupcji filamentu rozciągającego się południkowo niemal przy zachodniej krawędzi tarczy słonecznej. Zjawiskom takim jak utrata stabilności filamentów powodująca ich wzniesienie ponad koronę i następujące później rozerwanie najczęściej towarzyszą koronalne wyrzuty masy (CME) pozbawione prędkości typowej dla energetycznych rozbłysków, ale mające tendencję do utrzymywania wysokiej gęstości, która po ich ewentualnym dotarciu do Ziemi często rekompensuje niższą prędkość. Także i tym razem doszło do uwolnienia CME, jednak przez wspomniane położenie filamentu prawie przy zachodnim brzegu widocznej strony Słońca (fot. 1), możemy mieć pewność, że znaczna większość objętości wyrzutu wyraźnie rozminie się z Ziemią.

Przed nami próba pierwszego orbitalnego lotu statku Starship wraz z użytecznym ładunkiem na pokładzie - 26 satelitami Starlink V3, które mają zostać wypuszczone w przestrzeni kosmicznej już nie jako obiekty testowe, ale w pełni operacyjne obiekty, które dołączą do konstelacji zapewniającej globalny Internet satelitarny. Mimo operacyjnego ładunku sam lot nadal pozostaje testem, który jeszcze nie przewiduje docelowego schematu pracy obydwu stopni - potężnej rakiety nośnej Super Heavy i statku Starship z odzyskaniem przez wieżę startową. Pierwsze okno startowe dla czternastego lotu testowego otwiera się w poniedziałek 28 września o godz. 07:15 czasu lokalnego (14:15 CEST) i trwa 75 minut, podczas których przeprowadzenie startu jest możliwe. W przypadku jakichkolwiek przyczyn zmuszających SpaceX do przerwania przygotowań i odłożenia lotu na inny termin, następne okno startowe przewidziane jest 24 godziny później. Poniższa relacja na żywo aktualizuje się automatycznie bez konieczności przeł...

Po trzynastu lotach testowych, podczas których SpaceX stopniowo rozszerzało zakres sprawdzanych możliwości swojego najbardziej ambitnego systemu opartego na gigantycznej rakiecie Super Heavy i nie mniej imponującym statku kosmicznym Starship, nadchodzi próba, która ma wyprowadzić program poza dotychczasową fazę lotów suborbitalnych. Na 28 września wyznaczono próbę IFT-14 - pierwszy lot Starshipa zaplanowany z wejściem na orbitę okołoziemską oraz jednocześnie pierwszy, podczas którego statek ma wynieść na orbitę rzeczywisty, operacyjny ładunek. W odróżnieniu od poprzednich misji nie chodzi więc już wyłącznie o sprawdzenie kolejnych elementów konstrukcji. Tym razem Starship ma wykonać pełny, choć nadal testowy, profil misji orbitalnej, a przy okazji rozpocząć wynoszenie nowej generacji satelitów Starlink.

Wygasająca faza 25. cyklu słonecznego po raz kolejny o sobie przypomniała w najbardziej dostrzegalny sposób. Po niespełna siedmiu miesiącach od pierwszego po maksimum oczyszczenia tarczy z plam liczba Wolfa ponownie stała się wyzerowana. Wraz z zachodem obszaru aktywnego 4528 w noc z czwartku na piątek, znów przyszło nam "podziwiać" widok pozbawionego plam Słońca po stronie zwróconej ku Ziemi. Jest to nowy 40. okres bez plam podczas 25. cyklu słonecznego , a drugi w tym roku. Wszystko jednak wskazuje, że ponownie bardzo krótkotrwały.

Przed nami pierwszy po powrocie nocy astronomicznych okres widoczności Międzynarodowej Stacji Kosmicznej o porze wieczornej. Jako, że sezon białych nocy mamy już od nieco ponad miesiąca za sobą, wracamy do standardowych cech, jakie charakteryzują większość okresów widocznych przelotów ISS z Polski, a więc około 2-3 tygodniowego przedziału czasowego, w którym są one dostrzegalne, zwykle 2 okazji na ujrzenie Stacji w większości poszczególnych wieczorów oraz zawężonego do około 2-3 godzin czasu po zachodzie Słońca, kiedy takich obserwacji możemy dokonać. Nie są to więc już tak atrakcyjne cechy jak podczas dwóch okresów widoczności ISS przypadających na sezon białych nocy, ale z tym fantem nic już nie zrobimy - na pierwszy z dwóch najbardziej efektownych okresów widoczności musimy poczekać 8 miesięcy, bo tyle dzieli nas od drugiej połowy wiosny, gdy nastaje kres nocy astronomicznych.

Do czterech razy sztuka? Na horyzoncie kolejny, czwarty w tym roku okres mający potencjał stania się czasem wyższej aktywności rozbłyskowej i geomagnetycznej. Do tej pory niestety każda z trzech podobnych sytuacji w 2026 roku okazała się dla nas straconymi szansami mimo wielu napawających optymizmem zwiastunów przełamania ciszy. Popularne powiedzenie o trzech razach nie sprawdziło się, może więc czwarta okazja okaże się dla nas fortunna?

Nie wiem jak Wam, ale mi trudno żegnać się z sierpniem takim jak tegoroczny. Już za samo zaćmienie Słońca , mimo, że częściowe to po raz pierwszy wyróżniające się na tle innych dzięki okolicznościom w jakich było Polsce dane, zapamiętam ten miesiąc jako przynoszący jedne z najwspanialszych widoków jakie było mi dane od początku przygody z astronomią zobaczyć. Czasu jednak zatrzymać się nie da i tak jak kończy się sierpień, a wraz z nim wakacyjny okres dla najmłodszych, tak przychodzi pora na oswojenie się z nowymi realiami, jakie będą nam teraz obserwacjom towarzyszyć. Wchodzimy w okres przejściowy, najpierw tylko z jednej pory roku do drugiej, ale za miesiąc także z ciepłej połowy roku do chłodnej. Zmieniają się gwiazdozbiory, zmienia się termika, zmieniają się wreszcie proporcje długości dnia i nocy, które już za 3 tygodnie uczynią noce większą częścią doby. Sprawdźmy zatem co w tym pierwszym miesiącu tak odczuwalnego okresu przejściowego będzie nam dane ujrzeć na niebie podczas pogo...

Pierwsze i jedyne w tym roku zaćmienie Księżyca minęło pod znakiem warunków pogodowych i obserwacyjnych, jakie w sierpniowym tekście poświęconym zaćmieniom sugerowałem potraktować za potencjalnie najbardziej podatne na fiasko. Mimo, że z jednej strony widoczność takich zjawisk nisko nad horyzontem daje szansę na wykonanie wspaniałych, fotogenicznych kadrów z elementami przyrody i krajobrazu czy odległych zabudowań lub obiektów na horyzoncie, o czym widowiskowo przekonaliśmy się 12 sierpnia , to jednocześnie wiąże się z ryzykiem zupełnego niepowodzenia przez atakujące zwykle od zachodniego kierunku fronty niosące zachmurzenie. Wówczas nawet przy obiektywie pogodnym niebie na większości firmamentu można utracić szansę na obserwację czy rejestrację zjawiska z powodu lubiącego zalegać nisko nad horyzontem zachmurzenia, w które interesujący nas obiekt zanurkuje szybciej, niż byśmy tego chcieli. Z takim scenariuszem zmierzyłem się dzisiejszego poranka.

Sierpień oswoił nas z kumulacjami. Noc najwyższej aktywności roju Perseidów, które sypały się z nieba jeden za drugim, została otwarta zachodem Słońca podczas jego najgłębszego od 27 lat zaćmienia widocznego z obszaru Polski, gdy po raz pierwszy od dawien dawna mogliśmy nasycić zmysły widokiem skrywającego się pod horyzont cienkiego, ognistego sierpa Dziennej Gwiazdy zakrytego gdzieniegdzie w nawet 87% przez naszego satelitę. Czyżby jednak miało się okazać, że to wciąż za mało i domknięcie miesiąca, w którym czeka nas jeszcze głębokie zaćmienie Księżyca miało się nałożyć z okresami najwyższej aktywności geomagnetycznej od stycznia? Do tak obiecującego scenariusza droga długa i niełatwa, ale przy niezerowym prawdopodobieństwie warto ją dziś na spokojnie i z chłodną głową rozważyć.

Piąte i zarazem otwierające drugą połowę spośród widocznych w Polsce zaćmień Słońca podczas 25. cyklu aktywności słonecznej okazało się zaćmieniem na piątkę. Zapowiadało się z nieomal pozbawioną plam tarczą gdy w weekend poprzedzający zaćmienie wkraczaliśmy  z niemal zupełną pustką po widocznej stronie Słońca, a wystarczyłoby ledwie 5 grup plam, aby po raz drugi wyrównać dotychczasowy rekord podczas zaćmień w tym cyklu. Co więcej, w moim przypadku niektóre z pogodowych modeli sugerowały pełne zachmurzenie pechowo jedynie w wąskim oknie prognozy około godziny zaćmienia, po praktycznie bezchmurnym dniu i przed bezchmurną nocą, co jawiło się jako tak abstrakcyjnie złośliwa kolej rzeczy, że aż niewiarygodna. Tymczasem gdy nastał 12 sierpnia na tarczy słonecznej mieliśmy nagle już... 5 grup plam, po raz trzeci z rzędu w takiej liczbie na dzień oczekiwanego zjawiska, a prognozy pogody o wiele korzystniejsze od weekendowych. Do nadchodzącego już za kilka godzin zaćmienia o najgłębszej fa...

Ostatnie dni odliczania dzielą nas od piątego z ośmiu zaćmień Słońca widocznych z Polski podczas 25. cyklu aktywności słonecznej, zatem zaćmienia otwierającego drugą połowę takich zjawisk wpisanych w zakres bieżącego cyklu. Jedno z nich - w czerwcu 2020 roku - było wprawdzie ledwie brzegowe i na kilkanaście minut dotknęło jedynie polskiej części Bieszczad, ale skoro przynajmniej garstka Polaków mogła je ujrzeć nie ruszając się ze swojego miejsca zamieszkania to nie ma podstaw by je w statystyce pominąć. Rok 2020 był czasem, gdy obecny cykl słoneczny klasyfikowany od grudnia 2019 roku, dopiero raczkował. Trudno było więc oczekiwać aby tarcza Słońca była już urozmaicona jakimikolwiek plamami mogącymi uatrakcyjnić nam widoki i fotografie zaćmienia, jakkolwiek pomijalne by ono nie było. Liczba Wolfa była wówczas wyzerowana.