IFT-15 Super Heavy-Starship: pierwsza próba odzyskania całego systemu na wieży startowej

Około półtora miesiąca po pierwszym teście orbitalnym statku Starship możemy być świadkami jego drugiego wejścia na orbitę. W ramach piętnastego lotu od początku rozwoju programu najpotężniejszą rakietę w dziejach czeka być może najważniejsza z dotychczasowych prób. Według planów deklarowanych przez Elona Muska IFT-15 ma się stać pierwszą demonstracją, w czasie której zarówno stopień dolny - rakieta Super Heavy, jak i górny - statek Starship - podejmą próbę powrotu do bazy Starbase i przechwycenia przez ramiona wieży startowej, pieszczotliwie zwanej niekiedy "Mechazillą". 7 listopada SpaceX poinformowało o wyznaczeniu terminu lotu na piątek 13 listopada w oknie startowym między godz. 23:45 a 01:00 CET (16:45-18:00 czasu lokalnego). Termin ten jest jednak uzależniony od decyzji Federalnej Administracji Lotnictwa (FAA) Stanów Zjednoczonych, o czym jeszcze w dalszej części tekstu.

 

Statek kosmiczny Starship po udanym powrocie z lotu orbitalnego po raz pierwszy przechwycony przez automatyczne ramiona wieży startowej - na razie to wizja artystyczna, ale być może już za kilka stanie się prawdziwym widokiem otwierającym nowy rozdział w historii rakiet wielokrotnego użytku. Credit: SpaceX

Tym razem nie chodzi już wyłącznie o powtórzenie zdolności statku w osiągnięciu prędkości orbitalnej i dostarczenia ładunku na niską orbitę okołoziemską jak miało to miejsce w poprzednim teście. SpaceX chce przesunąć granicę najdalej spośród wszystkich dotychczasowych lotów by zweryfikować możliwość odzyskania całego systemu nośnego, a więc rozwiązania mającego w przyszłości zmienić sposób eksploatacji rakiet na skalę dotąd nieosiągalną.

Poprzednia, czternasta próba przeprowadzona została 28 września br. i przyniosła pierwszy pełny sukces w zakresie osiągnięcia stabilnej orbity okołoziemskiej. Po serii lotów suborbitalnych, podczas których górny stopień nie uzyskiwał prędkości wystarczającej do wykonania pełnego okrążenia Ziemi, tym razem przeprowadzono manewr dodatkowego rozpędzenia statku, podniesienia wysokości i skierowaniu Starshipa na trajektorię orbitalną. Był to istotny kamień milowy w rozwoju całego systemu, ponieważ pozwolił SpaceX na wyniesienie rzeczywistego ładunku na pokładzie, w postaci 26 satelitów Starlink nowej generacji V3.

IFT-14 nie był jednak próbą pełnego odzyskania pojazdu. Dolny stopień Super Heavy po oddzieleniu od statku nieco ponad 2,5 minuty po starcie, wykonał manewr powrotu w kierunku wybrzeża Teksasu, kończąc lot kontrolowanym wodowaniem w Zatoce Meksykańskiej. Starship zaś kontynuował lot na orbitę, dokonując następnie rozmieszczenia satelitów i wykonał manewr deorbitacji, po czym wszedł w atmosferę nad Pacyfikiem. Ze względu na problemy z jednym z silników Raptor podczas wznoszenia, zrezygnowano z realizacji pełnego, pierwotnie planowanego czasu przebywania w przestrzeni do niemal 10 godzin i wykonania 6 orbit wokół Ziemi. Ostatecznie test zakończył się po nieco ponad trzech godzinach od startu i zejściu z orbity przed końcem drugiego okrążenia.

Planowany schemat testu IFT-15. Po starcie - "gorąca separacja" Starshipa od Super Heavy, z planowanym odzyskaniem boostera na wieży startowej około 7 minut po starcie. Następnie drugie w historii wejście Starshipa na orbitę, uwolnienie 26 satelitów Starlink V3 z paczki G31-2, dokonanie 15-16 okrążeni Ziemi, odpalenie deorbitacyjne z wykorzystaniem silnika Raptor, wejście w atmosferę z trajektorii orbitalnej, skierowanie statku bezpośrednio nad stanowisko startowe, pionizacja lotu i przechwycenie statku ramionami wieży startowej, która uprzednio musi zwolnić miejsce na platformie po przechwyceniu Super Heavy aby mogła złapać Starshipa. To pierwsza próba podjęcia statku na wieży startowej od początku programu testów. Planowany czas lotu od startu do wodowania Starshipa to około 22 godzin 30 minut. Credit: SpaceX

W przypadku lotu IFT-15 zakres zamierzonych działań jest znacznie większy. Oprócz kolejnego wyniesienia satelitów Starlink V3, SpaceX planuje przetestować powrót obydwu stopni do miejsca startu, a także utrzymać sprawność systemów statku przez niemal całą dobę. Według aktualnie planowanego profilu testu Starship ma spędzić w przestrzeni ponad 22,5 godziny wykonując w tym czasie około 15-16 orbit wokół Ziemi. Byłby to zatem zdecydowanie najdłuższy lot w dotychczasowym rozwoju programu.

Tak długi czas przebywania na orbicie nie jest przypadkowy. Statek będzie musiał znaleźć się w odpowiednim położeniu względem miejsca docelowego, aby po wykonaniu odpalenia deorbitacyjnego inicjującego zejście z orbity, jego trajektoria powrotna doprowadziła do Starbase w Teksasie. W praktyce oznacza to konieczność odpowiedniego dobrania momentu rozpoczęcia powrotu, a nie jedynie wykonania deorbitacji przy pierwszej możliwej okazji. Dodatkowy czas pozwoliłby także zebrać dane o zachowaniu pojazdu w warunkach dłużej doświadczanej mikrograwitacji, pracy instalacji pokładowych i zmianach temperatury oraz ciśnienia w zbiornikach paliwa i utleniacza.

Warto przy tym zaznaczyć, że pełny, całodobowy profil nie jest warunkiem bezwzględnym. Kontrolerzy lotu będą dysponować możliwością wcześniejszego zakończenia misji, jeśli bieżąca analiza danych wskazywałaby na ryzyko wynikające z dalszego kontynuowania lotu. Uniemożliwiłoby to jednak wykonanie głównego założenia tego testu, czyli odzyskanie obydwu stopni na wieży startowej, bo zmusiłoby SpaceX do skorzystania z jednego z awaryjnych obszarów wodowania, ograniczając w teorii sukces testu do odzysku samego boostera 7 minut po starcie (przy założeniu, że manewr powrotu się powiedziecie i nie zostanie podjęta decyzja o wodowaniu pierwszego stopnia w Zatoce Meksykańskiej). Podobnie ze skróceniem zbyt ambitnie zaplanowanego lotu postąpiono podczas IFT-14, kiedy zamiast realizować pierwotny plan dłuższego pobytu na orbicie zdecydowano o wcześniejszym sprowadzeniu statku na Ziemię po kończeniu drugiego okrążenia.

 

Start rakiety Super Heavy-Starship do testu IFT-14 z 28 września 2026 r. oraz statek Starship w samodzielnym wznoszeniu ku pierwszemu wejściu na orbitę okołoziemską. Credit: SpaceX

Dwa stopnie, dwa przechwycenia

Najważniejszym celem IFT-15 będzie jednak próba odzyskania obu elementów systemu nośnego. Dotychczas SpaceX wielokrotnie demonstrowało przechwytywanie dolnego stopnia Super Heavy przez specjalne ramiona wieży startowej, określane potocznie jako "pałeczki". Po raz pierwszy manewr ten udał się podczas piątego lotu testowego, do którego doszło w październiku 2024 roku. Od tamtej pory technika powrotu i przechwytywania boostera była wielokrotnie doskonalona, a kolejne loty pozwalały zbierać dane dotyczące sterowania, pracy silników i precyzji podejścia do wieży. Jak dotąd ostatni pomyślny powrót Super Heavy na wieżę startową wykonany został w trakcie IFT-8 w marcu 2025 roku, jeszcze podczas testów drugiej wersji konstrukcji. Odzyskanie rakiety w jej obecnej wersji V3 na wyrzutni startowej jeszcze nie było podejmowane.

Nie był także kiedykolwiek w ten sposób odzyskiwany górny stopień - statek Starship. W poprzednich próbach kończył lot wodowaniem w oceanie, nigdy nie będąc przeznaczonym do ponownego wykorzystania po zakończeniu testu. IFT-15 ma więc po raz pierwszy zmienić ten san rzeczy: SpaceX chce przeprowadzić powrót statku do Starbase, gdzie zostanie on przechwycony przez ramiona wieży, podobnie jak dolny stopień Super Heavy. To znacznie bardziej złożone zadanie, niż samo sprowadzenie statku z orbity. Starship po idealnie wykonanej deorbitacji i przetrwaniu wejścia w atmosferę, gdzie zostanie poddany ekstremalnym obciążeniom cieplnym i aerodynamicznym, po wytraceniu prędkości musi zmienić orientację z poziomej na pionową, uruchomić silniki Raptor w końcowej fazie opadania i precyzyjnie ustawić się względem wieży startowej by zakończyć lot w mechanicznych objęciach pary ramion wieży startowej.

Prawdziwa wizytówka testu IFT-14 - statek kosmiczny Starship po raz pierwszy na orbicie okołoziemskiej, podczas uwalniania paczki 26 satelitów Starlink V3 - widok z perspektywy jednego z uwolnionych już satelitów. Credit: SpaceX

W przypadku Super Heavy procedura będzie odmienna, choć oparta na już znanym z wcześniejszych lotów schemacie. Po oddzieleniu od statku w czasie startu booster ma wykonać manewr powrotny, zmienić kierunek lotu, a następnie skierować się z powrotem ku miejscu startu. W końcowej fazie lotu uruchomione zostaną silniki odpowiedzialne za wyhamowanie i precyzyjne ustawienie rakiety w pozycji umożliwiającej przechwycenie ramionami wieży. Oba manewry będą wymagały bardzo dużej precyzji. Wieża startowa nie jest jedynie konstrukcją podtrzymującą rakietę przed startem - jej ramiona muszą przejąć ciężar powracających stopni, by następnie umożliwić ich obsługę i przygotowanie do kolejnych operacji, poczynając od zdolności zdjęcia boostera z platformy startowej i przygotowania miejsca na późniejsze przechwycenie Starshipa. W przypadku powodzenia IFT-15 SpaceX uzyskałoby pierwszą demonstrację odzyskania całego orbitalnego systemu nośnego poprzez przechwycenie obydwu stopni na stanowisku startowym.

Jeśli każde przechwycenie zakończyłoby się powodzeniem, lot IFT-15 stanowiłby pierwszy przypadek w historii lotów kosmicznych, gdy absolutnie wszystkie elementy orbitalnej rakiety nośnej wracają na Ziemię w celu ich ponownego wykorzystania; co więcej wracają w dokładne miejsce startu by tę zdolność ponownego wykorzystania osiągnąć możliwie szybko bez całej logistyki i czasu potrzebnego na transport jakiegokolwiek elementu zestawu z miejsca lądowania na miejsce startu. Jednocześnie trzeba też mieć na uwadze, że to wciąż lot testowy i nawet udane przechwycenie dolnego i górnego stopnia nie będzie jeszcze oznaczało automatycznej gotowości do kolejnego lotu. Konieczna będzie szczegółowa inspekcja konstrukcji, silników, osłony termicznej i pozostałych podzespołów rakiety, statku i wieży obsługowej, a także ocena zakresu ewentualnych prac serwisowych.

Super Heavy liftoff powered by 33 Raptor 3 engines pic.twitter.com/fwfd1qpw1a

— SpaceX (@SpaceX) September 29, 2026

Wideo w zwolnionym tempie z ujęciem na sekcję pracujących 33 silników Raptor podczas startu IFT-14. Credit: SpaceX

Ship 42, Booster 22 - elementy gotowe do testu

Do realizacji piętnastego lotu wyznaczono egzemplarze Ship 42 oraz Booster 22, należące do trzeciej generacji systemu Starship (V3). To istotne, ponieważ misja będzie jednocześnie pierwszą próbą odzyskania boostera tej wersji oraz pierwszą jakąkolwiek próbą przechwycenia statku Starship. Oba pojazdy przeszły już zasadnicze próby silnikowe. Booster 22 wykonał test statyczny wszystkich 33 silników Raptor na stanowisku startowym w pełnym zakresie czasu ich pracy, przeprowadzony 25 października. Dzień później Ship 42 przeprowadził próbę pojedynczego silnika, symulującą manewr deorbitacji, a 27 października odbył się test statyczny wszystkich sześciu silników statku, również w pełnym zakresie czasu.

W przypadku górnego stopnia szczególnie istotne jest sprawdzenie możliwości ponownego uruchamiania silników w warunkach orbitalnych. Statek wykorzystuje trzy silniki Raptor przystosowane do pracy na poziomie morza oraz trzy silniki zoptymalizowane do działania w próżni. Podczas IFT-14 sprawdzono już możliwość wykonania manewru wprowadzenia na orbitę oraz deorbitacji. Teraz zakres prób będzie obejmował również utrzymanie sprawności systemów przez znacznie dłuższy czas i wykonanie całej sekwencji powrotnej prowadzącej do lądowania na stanowisku startowym.

Po zakończeniu testów oba pojazdy wróciły do hal produkcyjnych w Starbase, gdzie przeprowadzane są końcowe kontrole i przygotowania do lotu. W przypadku Ship 42 konieczne jest jeszcze przygotowanie ładunków wybuchowych systemu samozniszczenia (FTS) w razie wystąpienia takiej konieczności oraz przygotowanie ładunku.

Powrót do Starbase i problem zgody FAA

Jednym z ważniejszych wyzwań stojących jeszcze przed IFT-15 nie jest samo przygotowanie sprzętu, lecz uzyskanie odpowiedniej zgody regulacyjnej. Dotychczasowe zezwolenia obejmowały profile lotów kończących się wodowaniem na wyznaczonych obszarach oceanu, bezproblemowych z punktu widzenia publicznego bezpieczeństwa. Powrót Starshipa do Starbase oznacza natomiast konieczność przeprowadzenia pojazdu nad obszarami lądowymi, w tym nad zaludnionymi terenami północnego Meksyku, a następnie wykonania manewru podejścia do wieży startowej.

Wymaga to odpowiedniej modyfikacji licencji wydawanej przez amerykańską Federalną Administrację Lotnictwa (FAA). Zgoda musi uwzględniać nie tylko sam start i wznoszenie, ale także powrót obydwu stopni, nowe trajektorie lotu, obszary potencjalnego zagrożenia oraz procedury bezpieczeństwa na wypadek nieprawidłowego przebiegu testu. SpaceX informowało już wcześniej o konstruktywnych rozmowach z FAA i oczekiwało, że licencja na IFT-15 obejmie możliwość powrotu obu stopni do miejsca startu oraz ich przechwycenia przez wieżę. Na dzień publikacji tekstu (08.11) kwestia odpowiedniej modyfikacji zezwolenia pozostaje nierozstrzygniętym i kluczowym elementem, od którego zależy realizacja zaplanowanego profilu misji. Samo przygotowanie sprzętu także nie oznacza, że wszystkie formalności zostały zakończone, dlatego też 13 listopada traktujmy póki co jako termin NET, czyli datę nie wcześniejszą niż wskazana, a nie bezwarunkowo potwierdzony dzień startu. Ewentualne opóźnienie wynikające z procedur administracyjnych lub dodatkowych wymagań bezpieczeństwa może przesunąć próbę na zapasowy termin.

Starship is preparing for catch

Flight 15 is targeting to launch as early as Friday, November 13, pending regulatory approval → https://t.co/K5XRci6bnw pic.twitter.com/WS2xGLjVsx

— SpaceX (@SpaceX) November 7, 2026

Wizualizacja przechwycenia statku Starship przez wieżę startową planowanego na finał niemal całodobowego testu IFT-15. Credit: SpaceX

Podsumowując, nie trudno zauważyć, że znaczenie testu IFT-15 daleko wykracza poza samą demonstrację odzysku dwóch stopni. Pełna i szybka wielokrotność wykorzystania Super Heavy i Starshipa jest jednym z podstawowych warunków osiągnięcia zakładanej przez SpaceX częstotliwości lotów. Firma otwarcie mówi o dążeniu do cotygodniowych startów przed połową następnego roku, a następnie nawet dwóch lotów tygodniowo w drugiej połowie 2027. Weźmy tu jak zwykle solidną poprawkę na "Elon-time", ale niezależnie od tego jak absurdalnie brzmią i - powiedzmy sobie wprost: jak nierealne są takie cele w deklarowanym przez Elona Muska czasie, pewne jest, że osiągnięcie takiej częstotliwości startów będzie wymagało nie tylko perfekcyjnego wręcz odzyskiwania obydwu stopni, ale również ekstremalnego skrócenia czasu i zakresu prac serwisowych pomiędzy kolejnymi lotami.

Nie byłoby chyba przesadą stwierdzenie, że przed SpaceX tak naprawdę potencjalnie najtrudniejszy z dotychczasowych testów. W ponad 3,5 roku od debiutu największej rakiety w historii i po czternastu mniej lub bardziej udanych lotach testowych, firma Elona Muska zamierza sprawdzić długotrwałe funkcjonowanie Starshipa w przestrzeni kosmicznej przez blisko cały dzień i po raz pierwszy sprowadzić rakietę jak i statek na stanowisko startowe dla ponownego wykorzystania całego systemu - a tego historia jak dotąd jeszcze nam nie ukazała. Czy uda się to już podczas nadchodzącego testu czy jednak jest to wciąż zbyt optymistyczny plan na obecnym etapie rozwoju programu i poczekamy na takie widoki dłużej, przekonamy się być może już w następny weekend.

  f    X    yt   Bądź na bieżąco z tekstami, zapowiedziami, alarmami zorzowymi i wiele więcej - dołącz do stałych czytelników bloga na Facebooku, obserwuj blog na X, subskrybuj materiały na kanale YouTube lub zapisz się do Newslettera.

Oprac. własne w oparciu o materiały SpaceX, ArsTechnica, SpaceflightNow, NextSpaceFlight, FAA