NIEBO NAD NAMI (5) Maj 2026: Eta-Akwarydy, koniunkcje i powrót białych nocy

Wydaje się, że dopiero co wchodziliśmy w nowy rok, że jeszcze nie zapomnieliśmy dobrze o największej od dawna zimie i mrozach, a tym czasem wkraczamy w miesiąc pożegnania nocy astronomicznych i zwiastujący coraz bardziej letnie klimaty. Przed nami statystycznie najbardziej sprzyjający obserwacjom miesiąc wiosny o zwykle największej ilości pogodnego nieba - przydatnego zarówno w dzień by nacieszyć się błękitem nieba, promieniami Słońca, a obserwacyjnie aktywnością plamotwórczą, jaka w ostatnim czasie znów nieco wzrosła, jak i po zmroku, gdy czeka nas nowa seria spotkań księżycowo-planetarnych i być może jedne z ostatnich szans na zorzę polarną przed najkrótszymi i najjaśniejszymi nocami. Pora na astronomiczne szczegóły dla oby jak najpiękniejszego maja.

Długość dnia i nocy

W maju zbliżamy się do najdłuższych dni w roku i wkraczamy w nowy sezon białych nocy. Na początku miesiąca ze Słońcem witamy się o godz. 05:08, a żegnamy o 20:17 CEST (czas dla Pomorza Gdańskiego). 31 maja pora wschodu Słońca przesuwa się do godz. 04:20, a zachodu do 21:05 CEST. To wzrost długości dnia z nieco ponad 15 godzin do 16 godzin 45 minut. Elewacja Dziennej Gwiazdy podczas górowania wzrasta w maju z 51 do 58 stopni.

11 maja przypada ostatnia noc astronomiczna na północnym skraju Polski. Sezon białych nocy tradycyjnie najwcześniej wystartuje nad otwartym morzem i z biegiem czasu będzie obejmować swoim zasięgiem kolejne województwa postępując w kierunku południowym. 16 maja białe noce rozpoczną się na Kujawach, 20 maja obejmą już Mazowsze, 27 maja Świętokrzyskie, a pod koniec maja Małopolskę.

Bezksiężycowe noce czekają nas w połowie miesiąca, niemal na samym początku nowego sezonu białych nocy. Już 1 maja Księżyc znajdzie się w pełni dzięki czemu zdoła ją osiągnąć ponownie w tym samym miesiącu. III kwadra przypada 9 maja, nów 16 maja, I kwadra 23 maja i wspomniana jeszcze raz pełnia 31 maja. W apogeum Księżyc znajdzie się 4 maja (405841 km), z kolei perygeum swej orbity w tym miesiącu (358073 km) osiągnie on 17 maja.

 

Widoczność planet w maju 2026

MERKURY - niewidoczny. Dopiero na koniec miesiąca zaczyna powoli okres drugiej z najlepszych widoczności wieczornej w tym roku osiągnąwszy pierwszy raz 5 stopni elewacji o zmierzchu cywilnym 27 maja, jednak to pierwsza dekada czerwca będzie szczególnie wartym uwagi okresem, o czym w następnej części cyklu.

WENUS - wraz z finałem sezonu widoczności Jowisza (niżej) staje się najlepiej widoczną planetą w tym miesiącu, jako pierwszy i najjaśniejszy obiekt widoczny po zachodzie Słońca nad północno-zachodnim horyzontem. Jasność w maju rośnie z -3,8 do -3,9 mag., średnica tarczki z 11,6 do 13,2 sekund, a faza maleje z 87% do 79%.

18 maja - koniunkcja Księżyca z Wenus

18 maja czeka nas koniunkcja Księżyca z Wenus. Nasz satelita w postaci cienkiego sierpa oświetlonego w 5% i dopełnionego światłem popielatym znajdzie się 4,5 stopnia od najjaśniejszej z planet stwarzając najbardziej fotogeniczną koniunkcję miesiąca, choć tym razem już bez Urana i Plejad jak w kwietniu, a dodatkowo przy wyraźnie niższym położeniu obiektów. Może to jednak ułatwić zaplanowanie kadrów fotograficznych z elementami krajobrazu.

  

18 maja - koniunkcja Księżyca z Wenus w wizualizacji kadrów fotograficznych kolejno od lewej: w polu widzenia matrycy APS-C i ogniskowej 200mm, matrycy pełnoklatkowej i ogniskowej 300mm oraz matrycy mikro 4/3 i ogniskowej 200mm

MARS - niewidoczny.

JOWISZ - widoczny w gwiazdozbiorze Bliźniąt w pierwszej części wieczoru. 1 maja o zmierzchu cywilnym odnajdziemy go jeszcze stosunkowo wysoko, około 40 stopni nad zachodnim horyzontem, ale pod koniec miesiąca wysokość ta zmniejszy się już tylko do 16 stopni świadcząc o finale sezonu obserwacyjnego 2025/26 dla największej z planet. W maju jasność Jowisza maleje z -2,0 do -1,8 mag., a średnica tarczki z 35,5 do 33 sekund.

20 maja - koniunkcja Księżyca z Jowiszem

20 maja przypada koniunkcja Księżyca z Jowiszem. Podczas tego spotkania dystans dzielący Młody Księżyc oświetlony w 20% od największej z planet wyniesie 3,5 stopnia. To już ostatnia w tym sezonie obserwacyjnym tak bliska koniunkcja Srebrnego Globu z Jowiszem - w czerwcowym okrążeniu Ziemi wprawdzie nasz satelita znajdzie się w jego pobliżu jeszcze w krańcowych warunkach umożliwiających dostrzeżenie planety, ale dystans wyniesie wtedy już ponad 7 stopni przy bardzo niskiej, nieprzekraczającej 10 stopni wysokości nad horyzontem. Znacznie ważniejsza będzie wówczas koniunkcja Księżyca z Wenus, ale o tym w następnym wydaniu "Nieba nad nami".

  

20 maja - koniunkcja Księżyca z Jowiszem w wizualizacji kadrów fotograficznych kolejno od lewej: w polu widzenia matrycy APS-C i ogniskowej 300mm, matrycy pełnoklatkowej i ogniskowej 300mm oraz matrycy mikro 4/3 i ogniskowej 250mm

SATURN - niewidoczny jeszcze przez większą część miesiąca. 26 maja po raz pierwszy zdoła osiągnąć 5 stopni elewacji o świcie cywilnym, co stanowi pierwszy akt porannej widoczności w nowym sezonie obserwacyjnym startującym od przyszłego miesiąca.

URAN - niewidoczny. 22 maja znajdzie się w koniunkcji ze Słońcem przechodząc na niebo poranne, ale początek nowego sezonu widoczności dopiero pod koniec czerwca,

NEPTUN - niewidoczny.

Inne zjawiska astronomiczne przypadające w maju 2026, widoczne z terenu Polski

- 04 i 31.05 - koniunkcja Księżyca z Antaresem - zarówno na początku jak i pod koniec miesiąca czekają nas bliskie spotkania Srebrnego Globu z jednym z największych klasyków letniego nieba - mieniącym się intensywnie pomarańczowo-czerwonawą barwą, najjaśniejszym w gwiazdozbiorze Skorpiona Antaresem. To gwiazda symboliczna dla najcieplejszych miesięcy w roku, ale z perspektywy Polski nie wznosząca się nigdy zbyt wysoko nad horyzont, wymagająca dostępu do miejsca z całkowicie odsłoniętą południową stroną nieba. 4 maja najlepszych okoliczności oczekujmy około godz. 02:30 CEST, kiedy oświetlony w 94% Księżyc będący krótko po pełni znajdzie się zaledwie 1,5 stopnia od Antaresa. To najwęższa z majowych koniunkcji Księżyca z jasnymi obiektami widocznymi gołym okiem, ale wymagająca albo bardzo wczesnej pobudki albo przedłużenia wieczornej sesji obserwacyjnej po godziny niemal poranne.

W ostatni poranek maja Księżyc zdąży ponownie dotrzeć do Antaresa, tym razem w czasie drugiej majowej pełni (przez którą mamy ich w tym roku 13), w podobnych godzinach, około godz. 02:00 CEST i równie niskiej wysokości 5-8 stopni nad południowo-zachodnim horyzontem. Tym razem dystans dzielący obiekty będzie zauważalnie większy, dochodząc do 4,5 stopnia, ale wciąż na tyle bliski, by standardowa lornetka 10x50 bez trudu objęła Księżyc z Antaresem jednocześnie w polu widzenia.

- 06.05 - maksimum roju eta-Akwarydów - pierwszy po styczniowych Kwadrantydach rój meteorów wyróżniający się zauważalnie wyższą aktywnością od większości pozostałych rojów swoje maksimum osiągnie według tegorocznych prognoz IMO w noc z 5 na 6 maja. Wywołany przez dawne powroty do Układu Słonecznego słynnej komety 1P/Halley rój produkuje w najlepszych latach wysokie maksima z ZHR około 50 meteorów w ciągu godziny, ale w tym roku warunki obserwacyjne szczytu aktywności eta-Akwarydów będą ciężko zaburzone obecnością Księżyca krótko po pełni, oświetlonego w ponad 83% i towarzyszącego nam do pełnego rozjaśnienia nieba. Co więcej z perspektywy Polski radiant roju wschodzi niedługo przed brzaskiem - godzinę przed świtem cywilnym osiąga tylko od 7 (północ kraju) do 11 stopni elewacji (południe kraju) nad wschodnim/południowo-wschodnim horyzontem, co także redukuje ilość dostrzegalnych meteorów. W efekcie ich liczba w ciągu godzinnej obserwacji może okazać się porównywalna lub tylko nieco wyższa co podczas zwykłej nocy dającej zwykle około 10 meteorów sporadycznych na godzinę.

Jako, że radiant położony w gwiazdozbiorze Wodnika znajduje się w tej samej części nieba, z której postępuje brzask, dla zwiększenia liczby widocznych meteorów warto zwrócić się również w prostopadłym kierunku bardziej ku północy/północnemu zachodowi - odwrócenie zupełne w stronę południowo-zachodnią/zachodnią skutkowałoby zwróceniem się wprost ku Księżycowi utrudniającemu dostrzeżenie słabszych meteorów. Tegoroczne warunki dla szczytu aktywności eta-Akwarydów są bardzo trudne, ale w drugiej części nocy nadal powinny umożliwić ujrzenie większej liczby meteorów, niż w noc bez maksimum któregokolwiek roju.

- 21.05 - koniunkcja Księżyca z Praesepe - około pół godziny po zmierzchu cywilnym warto tego wieczoru skierować lornetki na naszego satelitę, który przejdzie tuż obok jednej z jaśniejszych gromad otwartych północnego nieba, słynnej Praesepe czyli Żłóbka (M44) w centralnej części gwiazdozbioru Raka. Gromada ta nie jest równie łatwym celem co choćby Plejady i gołym okiem widoczna jest głównie pod ciemnym niebem jedynie metodą zerkania, przy spoglądaniu delikatnie obok miejsca, w którym rzeczywiście się znajduje, ale już zwykła lornetka pozwala się przekonać o licznym nagromadzeniu gwiazd w M44, która z ledwo widocznej plamki patrząc bez optyki staje się w lornetce rozbita na mnóstwo poszczególnych składników. Tego wieczoru oświetlenie Księżyca wyniesie 32%, będzie więc to już dość gruby rogalik wyraźnie zwiększający jasność nieba w swoim bezpośrednim otoczeniu, ale jeszcze nie na tyle by uniemożliwić dostrzeżenie M44. 30 minut po zmierzchu cywilnym gromada znajdzie się tylko 2 stopnie od naszego satelity - kolejna idealna okazja dla miłośników obserwacji lornetkowych, ale i dobry cel fotograficzny.  

- do 23.05 - widoczność ISS - przez większość maja wciąż możemy śledzić przeloty Międzynarodowej Stacji Kosmicznej w trakcie pierwszego z dwóch okresów widoczności w ramach sezonu białych nocy. Przelatując w tym okresie roku nad Polską ISS znajduje się znacznie częściej i dłużej w świetle słonecznym za sprawą nieustannie bliskiej obecności Słońca pod horyzontem, co zwiększa ilość dostrzegalnych przelotów do 4 lub nawet 5 w ciągu jednej doby. Więcej o specyfice tego okresu obserwacji Stacji wraz z orientacyjnym harmonogramem przelotów w osobnym tekście dedykowanym kwietniowo-majowej widoczności ISS.

  

 

  f    t    yt   Bądź na bieżąco z tekstami, zapowiedziami, alarmami zorzowymi i wiele więcej - dołącz do stałych czytelników bloga na Facebooku, obserwuj blog na X (Twitter), subskrybuj materiały na kanale YouTube lub zapisz się do Newslettera.

Mapy nieba i dane efemerydalne wygenerowane dzięki Stellarium.