sobota, 26 czerwca 2021

Widoczność ISS (lipiec 2021): przeloty w białe noce (2/2)

Zbliża się drugi z najbardziej lubianych okresów widoczności Międzynarodowej Stacji Kosmicznej, przypadający w trakcie sezonu białych nocy. Przez prawie cały lipiec - a w południowych regionach dosłownie cały lipiec - przeloty ISS będziemy mogli obserwować przez wszystkie godziny począwszy od przelotów porannych, przez okres widoczności mieszanej w okolicach północy oraz kończąc na widoczności wieczornej. W tym roku nie dość, że sam z siebie okres widoczności ISS w sezonie białych nocy zawsze jest szczególnie atrakcyjny, to na dodatek będzie miał szansę zostać wzbogacony co najmniej jedną, a potencjalnie dwiema misjami kosmicznymi mającymi za cel ISS, co rodzi szansę na przeloty stacji z obiektami towarzyszącymi.

Skąd tak odmienne cechy tego okresu widoczności?


Nieustanna bliskość Słońca pod horyzontem z perspektywy Polski i brak nocy astronomicznych, podczas których centrum tarczy Dziennej Gwiazdy skrywa się minimum 18 stopni pod horyzont, sprawia, że sztuczne obiekty orbitujące nad Ziemią i przelatujące nad Polską, znacznie częściej i dłużej bywają w zasięgu promieni słonecznych. Momentami, obserwując niebo w pogodną noc z dala od miejskich świateł, nawet tylko w kilka minut można odnieść słuszne wrażenie, że nad głowami nieustannie orbituje tyle widocznych satelitów, że niebawem zaczną się tam robić korki! No - może to niebawem jest na wyrost, nie mniej osoby które co rusz wyłapują satelity w czasie nocnych obserwacji z pewnością wiedzą jak dużą niekiedy liczbę sztucznych obiektów można dostrzec w niedługim czasie.

Z jednej strony wspomniana ciągła bliskość Słońca pod horyzontem prowadzi do wzrostu częstotliwości obserwowanych przelotów rozmaitych satelitów z Międzynarodową Stacją Kosmiczną na czele, z drugiej skutkuje dłuższym czasem widoczności przelotów i wzrostem ich widowiskowości przez jeszcze pełniejsze oświetlanie obiektu przez Słońce.

Właśnie z tego powodu, w każdym roku dwa okresy widoczności ISS stają się dla nas obserwatorów szczególnie cenne i uwielbiane - te podczas sezonu białych nocy, przy czym pierwszy z nich jest już za nami. Stacja kosmiczna jest wówczas w białe noce oświetlania podczas znacznie większej liczby swoich przelotów nad Polską, a w kilku tygodniach bliskich przesileniu letniemu właściwie prawie podczas każdorazowej obecności nad naszym krajem, co objawia się najszerszym jaki tylko może wystąpić zakresem godzin poszczególnych przelotów - od pierwszych godzin po skryciu się Słońca pod horyzont po ostatnie etapy świtu. I choć przesilenie letnie oddala się już powoli w przeszłość, zasada widoczności ISS pozostanie ta sama jak podczas wiosennej części przelotów w białe noce: początkowo dominują godziny poranne, jako, że strefa widocznych przelotów, rozpatrując to globalnie, zawsze posuwa się ze wschodu na zachód; im bliżej połowy okresu widoczności tym bardziej godziny obserwacji przelotów zaczynają się mieszać - wieczorne z porannymi plus takimi nawet w środku nocy (bo nawet wtedy Słońce jest wciąż niedaleko pod horyzontem), by w końcu dominujące stały się godziny wieczorne zwiastujące finał okresu widoczności.

Poza wzrostem częstotliwości przelotów dostrzegalnych z perspektywy Polski największa w roku staje się także ich widowiskowość. Stacja przelatując nad naszym krajem zawsze znajduje się bliżej Dziennej Gwiazdy w porównaniu do innych okresów widoczności podczas nocy astronomicznych, oświetlana jest więc możliwie pełnie przynosząc nam najjaśniejsze w roku przeloty. Podczas rozpoczynającego się okresu widoczności Międzynarodowa Stacja Kosmiczna ukaże się polskim obserwatorom ponad... 60 razy (!) osiągając bardzo często jasność powyżej -3,5 mag., po maksymalną możliwą -3,9 do -4,0 mag. Wraz ze zbliżaniem się ku połowie okresu widoczności wzrośnie częstotliwość dobowa przelotów, które powtarzać się będą nawet 5 razy w ciągu jednej doby. Okres dostrzegalnych przelotów rozciągnie się na cały miesiąc.

Jak zwykle przypomnę, zwłaszcza dla osób stawiających pierwsze kroki w tym temacie:
podczas pierwszych w tym okresie przelotów występujących o godzinach porannych ISS przeważnie zaczyna się ukazywać dopiero na niebie wschodnim lub południowym (przemieszczając się niezmiennie na wschód) i z każdą chwilą przelotu zmniejszając elewację i pozostając w zasięgu nawet po sam wschodni bądź południowo-wschodni horyzont - jako, że w tych przelotach widzieć ją będziemy podczas wchodzenia w strefę dnia orbitalnego nie będzie ona gasnąć nad wschodem tak, jak podczas przelotów wieczornych;
z kolei podczas przelotów dostrzegalnych podczas widoczności "mieszanej" w połowie nocy jak i przelotów wieczornych wypatrywanie ISS rozpoczynamy tradycyjnie od nieba zachodniego lub południowo-zachodniego, na którym ISS zacznie się ukazywać nabierając z każdą chwilą jasności i wysokości nad horyzontem;
zaś podczas przelotów wieczornych ISS wlatując nad Polskę znajduje się już w strefie dnia orbitalnego przebywając w zasięgu promieni słonecznych, zatem przy bezchmurnej pogodzie i dobrej przejrzystości powietrza może się ona uwidaczniać przy niższych od 10 stopni elewacjach nad zachodnim horyzontem (zatem nieco szybciej od podanych niżej czasów), ale z uwagi na niską wówczas jeszcze jasność, na ogół słabszą przejrzystość atmosfery i znikomą prędkość kątową względem obserwatora jej ujrzenie bywa w takich chwilach zdecydowanie trudniejsze.

Potencjalne atrakcje dodatkowe

Na samiuteńki półmetek okresu widoczności Międzynarodowej Stacji Kosmicznej, gdy widoczne przeloty stają się najczęstsze - nawet pięciokrotnie w ciągu nocy, zaplanowany jest start rakiety Proton-M, która ma za zadanie wynieść w przestrzeń kosmiczną i dostarczyć na pokład ISS rosyjski wielozadaniowy moduł laboratoryjny Nauka. Cechujący się masą startową 20 ton nowy moduł ISS będzie liczył nieco ponad 13 m długości i 4,1 m średnicy, Nie należy jednak oczekiwać, że z tego tytułu wzrośnie ilość elementów odbijających światło przekładająca się na zwiększenie blasku ISS, mimo, że moduł Nauka będzie zasilany własnymi panelami baterii słonecznych będącymi samymi w sobie silnymi źródłami odbijanego światła słonecznego. Zastąpi on bowiem 20-letni już moduł Pirs, który zostanie zdemontowany i odłączony od ISS przed dostarczeniem i instalacją nowego modułu.

Start Protona-M z modułem Nauka z kosmodromu Baikonur w Kazachstanie zaplanowany jest na 15 lipca o godz. 19:16 CEST. Instalacja spodziewana jest 23 lipca, zatem potencjalnie możemy mieć szansę nawet na tydzień urozmaiconych przelotów ISS z modułem Nauka w locie swobodnym przed dokowaniem - sęk w tym, że wystrzelenie Nauki było odkładane już wielokrotnie i to, że start zostanie zrealizowany w obecnie planowanym termie także nie jest gwarantowane.

AKTUALIZACJA 12.07.2021: Start modułu Nauka przesunięto na 21 lipca o 16:58 CEST. Dołączenie do ISS przesuwa się tym samym do 29 lipca.

Druga z potencjalnych dodatkowych atrakcji to statek CST-100 Starliner w misji OFT-2 (Orbital Flight Test-2). Na 30 lipca o godz. 20:53 CEST wyznaczono termin drugiej próby misji projektowanego i budowanego przez Boeinga statku kosmicznego przeznaczonego do lotów załogowych. Ten lot odbędzie się jeszcze bez załogi - jest to planowane powtórzenie misji testowej, której pierwszą nieudaną próbę mogliśmy śledzić w grudniu 2019 roku. Kluczowy etap misji i najważniejsze zadania - lot na Międzynarodową Stację Kosmiczną, automatyczne dokowanie, część wspólna misji i następnie odcumowanie - w ogóle nie zostały wówczas zrealizowane. Tuż po zakończeniu startu na skutek błędów w oprogramowaniu skutkujących niepożądanymi odpaleniami manewrowymi statek Starliner po oddzieleniu się od rakiety Atlas V jaka go wyniosła, przybrał nieprawidłową orientację tracąc znacznie więcej rezerw paliwa, niż było to dopuszczalne, skutkiem czego NASA i Boeing podjęły decyzję o rezygnacji z podejścia Starlinera do ISS skracając misję do trzech dni. Po starcie i znalezieniu się w przestrzeni kosmicznej, Starliner został wprowadzony do atmosfery i lądował przedwcześnie na piaskach pustyni White Sands w Kaliforni.

Jeśli tym razem po starcie (o ile się on odbędzie) nie dojdzie do podobnych nieprawidłowości i NASA z Boeingiem zdecydują się na podejście Starlinera do ISS, dokowanie powinno nastąpić 31 lipca, w ostatni dzień tego okresu widoczności ISS - w najlepszym razie czeka nas zatem jeden wieczór 30 lipca z widocznością Międzynarodowej Stacji Kosmicznej i zmierzającego ku niej statku Starliner - przy najsłabszych już okolicznościach przelotów ISS nisko nad horyzontem. Nie ma co jednak się tym zbytnio przejmować, ponieważ nie jest powiedziane, że wyznaczona data startu okaże się ostateczną.

*******

Posiadacze telefonów z Androidem mogą się wspomóc w obserwacjach recenzowanymi dawniej na blogu aplikacjami ISS Detector tudzież bardziej rozbudowanym Heavens Above. Poniżej orientacyjny harmonogram dostrzegalnych przelotów z Pomorza; wszystkie godziny podane są według strefy CEST (czas środkowoeuropejski letni) obowiązujący aktualnie w Polsce.

Przeloty ISS widoczne z Polski: lipiec 2021

Możesz przejść od razu do:
- Tydzień 1 (03-09.07.2021),
- Tydzień 2 (10-16.07.2021),
- Tydzień 3 (17-23.07.2021),
- Tydzień 4 (24-30.07.2021),
- Tydzień 5 (31.07.2021).


Tydzień 1 (03-09.07.2021)


03.lip -1,8 mag.
Początek - 02:47:06 11° S
Górowanie / kulminacja - 02:49:09 17° SSE
Koniec / wejście w cień - 02:51:29 10° ESE

04.lip -1,6 mag.
Początek - 02:01:24 12° SSE
Górowanie / kulminacja - 02:02:07 13° SE
Koniec / wejście w cień - 02:03:42 10° ESE

05.lip -2,7 mag.
Początek - 02:48:35 13° SW
Górowanie / kulminacja - 02:51:08 30° SSE
Koniec / wejście w cień - 02:54:08 10° E

06.lip -2,4 mag.
Początek - 02:02:47 19° S
Górowanie / kulminacja - 02:04:00 23° SSE
Koniec / wejście w cień - 02:06:45 10° E

07.lip -2 mag.
Początek - 01:16:55 18° SSE
Górowanie / kulminacja - 01:16:55 18° SSE
Koniec / wejście w cień - 01:19:16 10° ESE

07.lip -3,4 mag.
Początek - 02:49:58 10° WSW
Górowanie / kulminacja - 02:53:12 45° SSE
Koniec / wejście w cień - 02:56:27 10° E

08.lip -1,4 mag.
Początek - 00:31:00 11° ESE
Górowanie / kulminacja - 00:31:00 11° ESE
Koniec / wejście w cień - 00:31:29 10° ESE

08.lip -3,2 mag.
Początek - 02:03:56 18° SW
Górowanie / kulminacja - 02:06:00 38° SSE
Koniec / wejście w cień - 02:09:10 10° E

09.lip -2,9 mag.
Początek - 01:17:56 26° S
Górowanie / kulminacja - 01:18:50 30° SSE
Koniec / wejście w cień - 01:21:50 10° E

09.lip -3,6 mag.
Początek - 02:52:00 10° WSW
Górowanie / kulminacja - 02:55:20 56° S
Koniec / wejście w cień - 02:58:39 10° E

Tydzień 2 (10-16.07.2021)


10.lip -2,5 mag.
Początek - 00:31:48 24° SSE
Górowanie / kulminacja - 00:31:48 24° SSE
Koniec / wejście w cień - 00:34:27 10° E

10.lip -3,6 mag.
Początek - 02:04:47 10° WSW
Górowanie / kulminacja - 02:08:05 52° S
Koniec / wejście w cień - 02:11:23 10° E

10.lip -1,9 mag.
Początek - 23:45:28 16° SE
Górowanie / kulminacja - 23:45:28 16° SE
Koniec / wejście w cień - 23:46:55 10° ESE

11.lip -3,5 mag.
Początek - 01:18:22 16° SW
Górowanie / kulminacja - 01:20:50 45° SSE
Koniec / wejście w cień - 01:24:06 10° E

11.lip -3,6 mag.
Początek - 02:54:08 10° W
Górowanie / kulminacja - 02:57:27 55° S
Koniec / wejście w cień - 03:00:46 10° ESE

11.lip -1,6 mag.
Początek - 22:58:39 11° ESE
Górowanie / kulminacja - 22:58:39 11° ESE
Koniec / wejście w cień - 22:59:08 10° ESE

12.lip -3,3 mag.
Początek - 00:31:31 18° SW
Górowanie / kulminacja - 00:33:37 38° SSE
Koniec / wejście w cień - 00:36:47 10° E

12.lip -3,7 mag.
Początek - 02:06:51 10° W
Górowanie / kulminacja - 02:10:11 57° S
Koniec / wejście w cień - 02:13:31 10° ESE

12.lip -3 mag.
Początek - 23:43:23 10° SW
Górowanie / kulminacja - 23:46:24 30° SSE
Koniec / wejście w cień - 23:49:26 10° E

13.lip -3,7 mag.
Początek - 01:19:35 10° WSW
Górowanie / kulminacja - 01:22:54 56° S
Koniec / wejście w cień - 01:26:14 10° E

13.lip -3,4 mag.
Początek - 02:56:17 10° W
Górowanie / kulminacja - 02:59:30 42° SSW
Koniec / wejście w cień - 03:02:42 10° SE

13.lip -2,6 mag.
Początek - 22:56:26 10° SSW
Górowanie / kulminacja - 22:59:13 24° SSE
Koniec / wejście w cień - 23:02:00 10° E

14.lip -3,7 mag.
Początek - 00:32:20 10° WSW
Górowanie / kulminacja - 00:35:38 52° S
Koniec / wejście w cień - 00:38:56 10° E

14.lip -3,6 mag.
Początek - 02:08:57 10° W
Górowanie / kulminacja - 02:12:14 49° SSW
Koniec / wejście w cień - 02:15:31 10° ESE

14.lip -2,3 mag.
Początek - 22:09:40 10° SSW
Górowanie / kulminacja - 22:12:03 18° SSE
Koniec / wejście w cień - 22:14:27 10° ESE

14.lip -3,5 mag.
Początek - 23:45:06 10° WSW
Górowanie / kulminacja - 23:48:22 46° SSE
Koniec / wejście w cień - 23:51:37 10° E

15.lip -3,7 mag.
Początek - 01:21:38 10° W
Górowanie / kulminacja - 01:24:58 54° S
Koniec / wejście w cień - 01:28:17 10° ESE

15.lip -2,8 mag.
Początek - 02:58:30 10° W
Górowanie / kulminacja - 03:01:25 27° SSW
Koniec / wejście w cień - 03:04:19 10° SSE

15.lip -3,3 mag.
Początek - 22:57:56 10° SW
Górowanie / kulminacja - 23:01:06 38° SSE
Koniec / wejście w cień - 23:04:17 10° E

16.lip -3,8 mag.
Początek - 00:34:20 10° W
Górowanie / kulminacja - 00:37:40 57° S
Koniec / wejście w cień - 00:41:00 10° ESE

16.lip -3,1 mag.
Początek - 02:11:05 10° W
Górowanie / kulminacja - 02:14:12 34° SSW
Koniec / wejście w cień - 02:17:18 10° SE

16.lip -2,9 mag.
Początek - 22:10:49 10° SW
Górowanie / kulminacja - 22:13:51 31° SSE
Koniec / wejście w cień - 22:16:53 10° E

16.lip -3,7 mag.
Początek - 23:47:02 10° WSW
Górowanie / kulminacja - 23:50:22 56° S
Koniec / wejście w cień - 23:53:41 10° E

Tydzień 3 (17-23.07.2021)


17.lip -3,4 mag.
Początek - 01:23:44 10° W
Górowanie / kulminacja - 01:26:57 41° SSW
Koniec / wejście w cień - 01:30:09 10° SE

17.lip -2,1 mag.
Początek - 03:01:07 10° WSW
Górowanie / kulminacja - 03:03:10 15° SW
Koniec / wejście w cień - 03:05:14 10° S

17.lip -3,6 mag.
Początek - 22:59:45 10° WSW
Górowanie / kulminacja - 23:03:03 52° S
Koniec / wejście w cień - 23:06:22 10° E

18.lip -3,6 mag.
Początek - 00:36:23 10° W
Górowanie / kulminacja - 00:39:40 49° SSW
Koniec / wejście w cień - 00:42:09 16° ESE

18.lip -2,1 mag.
Początek - 02:13:25 10° W
Górowanie / kulminacja - 02:14:58 18° WSW
Koniec / wejście w cień - 02:14:58 18° WSW

18.lip -3,5 mag.
Początek - 22:12:30 10° WSW
Górowanie / kulminacja - 22:15:46 46° SSE
Koniec / wejście w cień - 22:19:01 10° E

18.lip -3,7 mag.
Początek - 23:49:02 10° W
Górowanie / kulminacja - 23:52:21 54° S
Koniec / wejście w cień - 23:55:09 14° ESE

19.lip -2,5 mag.
Początek - 01:25:55 10° W
Górowanie / kulminacja - 01:28:03 24° SW
Koniec / wejście w cień - 01:28:03 24° SW

19.lip -3,7 mag.
Początek - 23:01:42 10° W
Górowanie / kulminacja - 23:05:02 57° S
Koniec / wejście w cień - 23:08:22 10° ESE

20.lip -3,1 mag.
Początek - 00:38:28 10° W
Górowanie / kulminacja - 00:41:34 34° SSW
Koniec / wejście w cień - 00:41:36 34° SSW

20.lip -3,6 mag.
Początek - 22:14:22 10° WSW
Górowanie / kulminacja - 22:17:42 56° S
Koniec / wejście w cień - 22:21:02 10° E

20.lip -3,3 mag.
Początek - 23:51:03 10° W
Górowanie / kulminacja - 23:54:17 41° SSW
Koniec / wejście w cień - 23:55:22 30° SSE

21.lip -3,5 mag.
Początek - 23:03:41 10° W
Górowanie / kulminacja - 23:06:58 48° SSW
Koniec / wejście w cień - 23:09:14 18° ESE

22.lip -1,9 mag.
Początek - 00:40:44 10° W
Górowanie / kulminacja - 00:42:11 17° WSW
Koniec / wejście w cień - 00:42:11 17° WSW

22.lip -3,6 mag.
Początek - 22:16:19 10° W
Górowanie / kulminacja - 22:19:38 54° S
Koniec / wejście w cień - 22:22:56 10° ESE

22.lip -2,6 mag.
Początek - 23:53:11 10° W
Górowanie / kulminacja - 23:56:04 26° SSW
Koniec / wejście w cień - 23:56:07 26° SSW

23.lip -2,9 mag.
Początek - 23:05:42 10° W
Górowanie / kulminacja - 23:08:48 33° SSW
Koniec / wejście w cień - 23:10:06 24° SSE

Tydzień 4 (24-30.07.2021)


24.lip -3,2 mag.
Początek - 22:18:16 10° W
Górowanie / kulminacja - 22:21:29 41° SSW
Koniec / wejście w cień - 22:24:08 14° SE

24.lip -1,6 mag.
Początek - 23:55:41 10° WSW
Górowanie / kulminacja - 23:57:04 14° SW
Koniec / wejście w cień - 23:57:04 14° SW

25.lip -2,2 mag.
Początek - 23:07:55 10° W
Górowanie / kulminacja - 23:10:29 20° SSW
Koniec / wejście w cień - 23:11:08 19° SSW

26.lip -2,4 mag.
Początek - 22:20:20 10° W
Górowanie / kulminacja - 22:23:14 26° SSW
Koniec / wejście w cień - 22:25:14 15° SSE

27.lip -2,7 mag.
Początek - 21:32:49 10° W

Górowanie / kulminacja - 21:35:55 33° SSW
Koniec / wejście w cień - 21:39:00 10° SE

27.lip -1,3 mag.
Początek - 23:11:12 10° SW
Górowanie / kulminacja - 23:11:59 11° SW
Koniec / wejście w cień - 23:12:18 11° SW

28.lip -1,6 mag.
Początek - 22:22:47 10° WSW
Górowanie / kulminacja - 22:24:47 15° SW
Koniec / wejście w cień - 22:26:28 11° S

29.lip -1,9 mag.
Początek - 21:34:58 10° W
Górowanie / kulminacja - 21:37:32 20° SSW
Koniec / wejście w cień - 21:40:06 10° SSE

30.lip -1,2 mag.
Początek - 22:26:15 10° WSW
Górowanie / kulminacja - 22:27:03 11° SW
Koniec / wejście w cień - 22:27:51 10° SSW

Tydzień 5 (31.07.2021)


31.lip -1,1 mag.
Początek - 21:38:14 10° SW
Górowanie / kulminacja - 21:38:59 11° SW
Koniec / wejście w cień - 21:39:43 10° SSW


Podane koordynaty będą się zawsze nieznacznie różnić w zależności od dokładnej lokalizacji obserwatora i nie dotyczą jednakowo wszystkich regionów Polski - różnice te nie są jednak znaczne i ograniczają się do kilkunastu-kilkudziesięciu sekund. Bardziej natomiast uwidaczniać się będą różnice w wysokości ISS nad horyzontem rzutujące jednocześnie na jasność maksymalną Stacji w konkretnym przelocie. Wraz z bardziej południową szerokością geograficzną rosnąć o odpowiednią ilość stopni będzie elewacja ISS jednocześnie z nieco wyższą od podanych wyżej jasności (przeważnie ujemnych) wyrażonych w magnitudo. Aby ustalić czasy dla swojej lokalizacji można posiłkować się poprzez Heavens Above lub choćby wspomniane wyżej aplikacje mogące dzięki sygnałowi GPS z urządzenia mobilnego obliczyć czasy przelotów maksymalnie dokładnie na ile będzie na to pozwalała precyzja samego urządzenia.

Sortowanie podanych przelotów według: data i jasność maksymalna wyrażona w mag., godzina początku przelotu lub momentu, od którego ISS stanie się oświetlona (przy przelotach porannych), elewacja wyrażona w stopniach nad horyzontem i azymut, następnie maksimum, również z elewacją i azymutem, na końcu moment zakończenia widoczności przelotu, elewacja i azymut.

  f    t   Bądź na bieżąco z tekstami, zjawiskami astronomicznymi, alarmami zorzowymi i wszystkim co ważne dla amatora astronomii - dołącz do stałych czytelników bloga na Facebooku, obserwuj blog na Twitterze bądź zapisz się do subskrybentów kwartalnego Newslettera.

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz

Zainteresował Ciebie wpis? Masz własne spostrzeżenia? Chcesz dołączyć do dyskusji lub rozpocząć nową? Śmiało! :-)
Jak możesz zostawić komentarz? - Instrukcja
Pamiętaj o Polityce komentarzy

W komentarzach możesz stosować podstawowe tagi HTML w znacznikach <> jak b, i, a href="link"